سیری در کتابخانه شخصی طلاب

منتشر شده در یکشنبه, 08 دی 1392 07:31

شاید شما هم طلبه ای را دیده اید که با زیر بغل زدن یک کتاب بیشتر از آنکه کتاب خوان باشد ادای کتاب خواندن را درمیاورد، داشتن کتاب اگر چه برای طلبه ها مساله ای هویتی تلقی میشود اما ماجرای کتابخانه شخصی طلبه ها بیشتر از آنکه جذبه داشته باشد غمناک است، چه آنکه برخی از طلبه ها داشتن کتاب را با باسواد بودن یکی میدانند و بجای خواندن کتاب در جمع آوری آن کوشا هستند.

 

طلاب مبتدی و شوق کتاب داشتن: اکثر کسانی که طلبگی را انتخاب میکنند احتمالا قبل از طلبگی چند کتاب مذهبی دارند که بواسطه علاقه، بخشی از آن کتابها را خوانده اند همین کتابها بنای کتابخانه شخصی طلاب را پایه گذاری میکند کتابهایی که بعدها یادی از دوران علاقه به طلبگی است و دیدن آنها حس نوستالوژیک برای طلبه به بار می آورد. در سالهای اولیه علاقه به داشتن کتاب بسیار مشهود است بطوری که طلبه هر پولی بدست می آورد کتاب خرید میکند و استدلالش این است که در آینده این کتابها را خواهد خواند، طلبه ها در این دوران هر استادی گیر میاورند از او میخواهند که برایشان کتابی معرفی کند، استاد هم بحسب سلیقه، کتابهایی را معرفی میکند، اما باید توجه کرد که در دوره مقدمات طلبه ها با توجه به حجم کلاسها و درس کمتر کتابهای جنبی مطالعه میکنند و میگویند انشالله تابستان میخوانیم شش تابستان میگذرد و دوره مقدمات تمام میشود و این کتابها خوانده نمیشود، شاید از معدود کتابهایی که در این دوره مطالعه میشود کتابهای اخلاقی و عرفانی باشد که آنهم بصورت جسته گریخته مورد توجه قرار میگیرد که بحسب علاقه های معنوی برای سیر سلوک در سالیان اول طلبگی است.

 

برخی از کتابهای طلبه ها در دوره مقدمات: معمولا اکثر طلبه ها در این دوره کتاب اخلاقی معراج السعاده را خریداری میکنند و گاهی هم صفحاتی از آن را مطالعه میکنند، چهل حدیث امام خمینی ره نیز معمولا در کتابخانه طلاب دیده میشود که البته با توجه به سنگین بودن متن این کتاب برای این سطح از طلبه ها، یکی دو بخش از کتاب خوانده میشود و جای ثابتی در کتابخانه پیدا میکند، برخی از کتابهای اخلاقی البته با رویکرد فضایل علما و شهدا نیز در بین کتابها دیده میشود، در کتابخانه طلاب بخشهایی از مجموعه آثار شهید مطهری هم دیده میشود که بسبب تبلیغات خریداری شده است و معمولا هم لای آنها باز نمیشود و این در حالی است که طلبه میتواند از اهمیت این کتابها ساعتها سخن گوید. برخی از طلبه ها یک دوره تفسیر المیزان یا نمونه خریداری میکنند که بیشتر در تکمیل زیبایی کتابخانه کمک میکند. استدلال طلاب در خریداری کتاب در این سالها این است که این کتابها را در آینده لازم داریم. یکی دو جلد توضیح السائل نیز در کتابخانه میتوان دید که احتمالا به دیدار یکی از مراجع رفته اند و دفتر آن مرجع رساله اهدایی به طلبه داده است.

 

در کنار این کتابها چند کتاب سیاسی نیز میتوان پیدا کرد کتابهایی نظیر ولایت فقیه امام خمینی ره و احتمالا یکی دو کتاب از سخنرانیهای مقام معظم رهبری، که البته در این باب نیز برخی از طلبه ها میتوانند آندر کتابخوانی حضرت آقا منبر بروند اما معلوم نیست که چرا همان دو کتابی را که از حضرت آقا دارند باز نمیکنند نگاه کنند.

 

علاقمندی طلبه به یک شخصیت علمی نیز میتواند خرید کتابهای آن شخصیت را بدنبال داشته باشد، مثلا برخی از طلبه ها به آیت الله جوادی آملی علاقه دارند و بخشی از کتابهای ایشان را تهیه میکنند، برخی به آیت الله مصباح و دیگر شخصیت ها علاقمند هستند و کتابهای این شخصیت ها را میتوان در کتابخانه ها مشاهده کرد.

 

کتابهای متفرقه هم در این کتابخانه پیدا میشود، کتابهایی که نشان از تشتت فکری طلبه در این دوران دارد، اما در این میان و در بین کتابهای متفرقه میتوان علاقه طلاب به مباحث به اصطلاح روز را مشاهده کرد مثلا بهداشت از نظر اسلام یا محیط زیست از نظر اسلام که البته نشان از علاقه طلاب به این دارد که اسلام در مورد مسائل روز نظرات راهگشایی دارد.

 

دوره سطح و سرگردانی کتابخانه طلاب: دوره سطح دوره ای است که طلبه ها مقداری بسمت واقعیات جامعه حرکت میکنند، طلبه ای را تصور کنید که ازدواج کرده است و مستاجر است و ده کارتن کتاب دارد و هر سال موقع اسباب کشی خود را فحش میدهد که این همه کتاب برای چیست و اینکه چه مقدار از این کتابها را مطالعه کرده ام، نداشتن جای کافی باعث میشود تا بخشی از کتابهای داخل کارتن بسمت انباری هدایت شوند، خرید کتاب در این دوره تا حد زیادی متوقف میشود و ممکن است طلبه کتابهای خیلی کم و خاصی را خریداری کند، برخی از کتابهایی که بدردشان نمیخورد یا به کتابخانه اهدا میکنند یا آنکه به طلبه های پایه های پایین تر میدهند، البته میزان مطالعه در این دوران تغییر چندانی نکرده است و همان رکود ادامه دارد البته با توجه به اینکه طلبه ها در این دوران فعالیت های تبلیغی دارند کتابهای تبلیغی و مقتل خریداری میکنند که البته بیشتر دوست دارند در قالب منبرهای آماده باشد تا زحمت کمتری برایشان داشته باشد و از همان کتاب یک جلسه، منبری مشهور را یاداشت کنند و به دیگران بگویند.

 

انتخاب رشته تخصصی و دوپاره شدن کتابخانه: انتخاب رشته تخصصی طلبه ها در دوره سطح دو یا سطح سه انگیزه مجددی برای طلبه ایجاد میکند چه آنکه طلبه حس میکند علاقه خود را یافته است از این رو مطالعات طلبه بر رشته خاصی متمرکز میشود و این مساله کتابخانه طلبه را با تحولاتی مواجه میکند، اول آنکه بخشی از کتابهای متفرقه از کتابخانه طلبه بیرون میشود، چه آنکه طلبه حس میکند آن کتابها فاقد ارزش علمی هستند و برای مقطع خاصی بوده است و دیگر نیازی نیست آنها را داشته باشد. دوم آنکه کتابهای تخصصی رشته جدید خریداری میشود و بصورت مشهود میتوان کتابهایی را همنوا با رشته تخصصی طلبه پیدا کرد که البته اینبار بیشتر مورد استفاده قرار میگیرند. طلبه هایی که در رشته های علوم انسانی تحصیل میکنند کتابخانه های متفاوتی دارند چه آنکه بحسب تاثیر علوم انسانی تغییرات در قفسه کتابخانه آنها خود را بیشتر نشان میدهد و علاقه آنها به کتابهای سنتی کمتر میشود و براحتی از کتابهای سنتی دل میکَنند و کتابخانه خود را بصورت اساسی پالایش میکنند، میزان مطالعه طلاب در این دوره بهتر از دوره های قبل است. بعدها در سطح های بالاتر حوزه، کتابخانه شخصی طلاب میل بیشتری به تخصصی شدن دارد و کتابهای منبع بیشتر بچشم میخورد.

 

ابزارهای دیجیتالی و کتابخانه طلاب: تقریبا میتوان گفت اکثر طلاب کامپیوتر، لب تاب یا تب لت دارند، و شاید جزء گروههای اولی بودند که این ابزارها را تهیه کردند و استدلالشان نیز این است که مثلا باید بروز باشند و این حرفها، برخی از مراکز در قم کتابها و منابع اسلامی را در قالب نرم افزارهایی ارائه میکنند و همین مساله باعث شده است میل طلاب به خرید کتاب کمتر شود، از این رو در سالهای اخیر کامپیوتر و نرم افزارهای اسلامی بخشی از کتابخانه طلبه ها را به تعطیلی کشانده است و طلبه ها میل کمتری به خرید برخی از کتابها دارند. بسیاری از طلبه ها رو به تهیه و نصب نرم افزارها و کتابهای الکترونیکی آورده اند و تقریبا کتابخانه ای الکترونیکی ولو مختصر در دستگاه خود دارند. اما نکته غم انگیز این است نگاه و میزان فعالیت طلبه تغییری نکرده است یعنی فکر میکند چون نرم افزارها را دارد باسواد است، یعنی فکر میکند قرار است کامپیوتر ولب تاب قرار است بجای طلبه درس بخواد همانگونه که فکر میکرد کتاب داشتن با عالم بودن یکی است.

 

نکته: مساله مطرح شده درمورد برخی از طلبه ها که تعدادشان هم کم نیست میباشد. برخی از طلبه ها هم هستند که بسیار کتاب خوان هستند و ساعت ها مطالعه میکنند و کتبخانه های آنها کتابخانه واقعی است.