چهارشنبه, 01 آذر 1396

زیر پوست حوزه

پذیرش حوزه علمیه بدون آزمون ورودی

شنیده شده است علاقمندانی که نتوانسته اند در آزمون کتبی ورودی حوزه علمیه شرکت کنند می توانند با مراجعه به مدرسه مورد نظر و با موافقت مدیر مدرسه پذیرش شوند البته بشرط معدل نسبتا خوب و قبولی در آزمون شفاهی.


افزودن نظر » ادامه مطلب...

اخبــار حــوزه

آیت الله موسوی نژاد درگذشت

*آیت الله سید محمد موسوی نژاد (متولد دهم دیماه سال 1310 هجری شمسی) در مشهد به دنیا آمد پس از گذراندن دروس مقدمات و سطح و چند سالی درس خارج فقه و اصول شیخ هاشم قزوینی، شیخ مجتبی قزوینی، آیت‌الله میلانی، میرزاجوادآقا تهرانی و آیت الله مروارید حاضر شد سپس برای ادامه تحصیل به نجف اشرف هجرت کرد و در دروس مانند آیت‌الله العظمی خوئی و آیت الله العظمی شاهرودی شرکت کرد.   *وی در سال 1349 به توصیه، حمایت و راهنمایی میرزاجوادآقا تهرانی مدرسه‌ علمیه‌‌ای در انتهای کوچه چهارباغ برای تربیت و تحصیل طلاب به سبک و سیاق متفاوت و منحصر به راه انداخت. طلاب فاضل و برجسته‌ای تحت مدیریت مستقیم ایشان در این مدرسه که بعدها به نام ایشان شهرت یافت مدارج علمی حوزه را در کنار درس اخلاق و عقاید و احکام گذرانده‌اند   *توجه به مسائلی اخلاقی و معنوی، انس با آداب، ادعیه و قرآن و اهتمام به نماز شب و نوافل در کنار توجه گسترده وخاص به دروس در کنار تحقیق و تفحص و...

معرفی کتاب

جریان‌های فکری در حوزه معاصر قم

«جریان یا جریان‌های فکری در حوزه معاصر کدام‌اند؟ ویژگی‌های آنها کدامند؟ چه کسانی آنها را نمایندگی می‌کنند؟ مبانی فکری این جریانها چه تفاوتهایی با یکدیگر دارند؟ جریانهای فکری در حوزه معاصر در چه سطوحی فعالیت می‌کنند...


ادامه مطلب...

فقه غیرکاربردی و ضعف مهارت در پاسخ‌گویی به مسائل شرعی

حجت الاسلام والمسلمین علوی می گوید برای انجام گفتگو به دفتر آیت اله العظمی صافی بروم متوجه می شوم که ایشان نوه دختری آیت الله العظمی محمد رضا گلپایگانی است و هم اکنون عضو شورای استفتائات آیت الله صافی بوده و در دفتر ایشان فعال است ایشان هم اکنون مسئولیت مرکز ترویج احکام را بعهده دارند.

 

چه ضرورتی باعث شد مرکز ترویج احکام ایجاد شود و چه اهدافی را دنبال می کند؟

دوستان ما که در معرض سؤال طلّاب بودند متوجّه شدیم که بسیاری از سؤالات که طلّاب می‌پرسند سؤالاتی است که به راحتی می‌شود از کتاب‌های مسائل یا کتاب‌هایی مثل تحریر، منهاج و ... پیدا کرد این‌ها قابل دسترسی است، علّت این‌که دوستان دائماً سؤال می‌کنند این است که با این‌ کتاب‌ها آشنایی کامل ندارند. درست است که فقه جزء درس اصلی حوزه‌ها است و اساتید معظّم هم روی فقه تکیه می‌کنند و نکات دقیق و ظریف مسائل فقهی چه در درس سطح و چه در درس خارج، منتهی به نظر می‌رسد که ما مجموعه‌ای از قواعد و قوانین را به دست طلبه می‌دهیم امّا کاربرد این‌ها را که نیاز به یک تمرین و آموزش جدا دارد به دست آن‌ها ندادیم درست مثل این است که شما همه‌ی قضایای هندسه یا فیزیک را حل کنید امّا مسئله حل نکرده باشید، اگر در هندسه مسئله حل نکنید به اوّلین مسئله‌ای که می‌رسید در حل آن عاجز می‌مانید. خود مهارت حل مسئله یک مهارت آموزشی است و نیاز به تکرار دارد، نیاز به کار دارد، اگر از ابتدا آموزشی از این جهت داده شود خوب است. در مدارس متأسّفانه‌ در سال‌های اوّل و دوّم احکام گفته می‌شود. ولی شکایتی که ما از مدیران مدارس داریم این است که فکر می‌‌کنند چون کتاب احکام فارسی است هر کسی در هر سطح علمی می‌تواند این کتاب را تدریس کند. لذا بعضا افرادی که خیلی تبحّری در بیان مسائل و این‌ها ندارند را برای تدریس این کتاب به سر کلاس می‌فرستند. این‌‌‌ها که به سر کلاس می‌روند درست نمی‌توانند احکام را به طلبه آموزش دهند.

پایه‌ی احکامی طلبه ضعیف می‌شود. لمعه را خوب می‌خواند، مکاسب را خوب خوانده است، امتحان آن را هم با نمره‌ی خوبی می‌دهد امّا همین‌جا اگر یک سؤالی از او راجع به فرض کنیم معاملات شود، نمی‌تواند جواب دهد. این مشکل، یک مشکلی است که ما مهارت پاسخ به سؤال را در طلبه به وجود نیاوردیم و آن‌ها را با احکام آشنا نکردیم. گاهی هم نظر یک مرجعی را که دید فکر می‌کند تمام مراجع دیگر هم همین نظر را دارند. لذا در برخورد با مخاطبین خود نمی‌توانند بین نظرات و مبانی مراجع در فتوای خود تفکیک کند که این مرجع بر روی این مبنا این طور می‌فرماید، لزوما مراجع دیگر این حرف را نمی‌زنند. ما احساس کردیم این جهت در حوزه ضعیف است و لازم است عدّه‌ای از طلاب بیایند و کلاس‌هایی برای آن‌ها گذاشته شود و حالا ما در حدّی که می‌توانیم اقدام کنیم این‌ها بتوانند یک کلاس‌هایی بیایند، مواد ضروری، احکام ضروری که در زندگی آن‌ها لازم است در تبلیغ از آن‌ها سؤال می‌شود، لااقل این‌ها را یاد بگیرند که به این اندازه احساس کنند که نیاز به کار کردن بر روی این احکام را دارند. به نظر ما آمد حدّاقل کاری که ما می‌توانیم انجام دهیم این است که طلبه این را احساس کند که توضیح المسائل هم نیاز به بحث دارد و این که فارسی است دلیل بر این نیست که ما همه‌ی آن را می‌دانیم. لذا با دوستان، آقای فلاح‌زاده، آقای وحیدپور و بعضی دوستان دیگر تصمیم گرفتیم مرکزی را برای این کار آماده کنیم.

 

 از چه سالی بود؟

از سال 1386 جرقّه‌ی این کار خورده است، مثل این‌که اوّلین امتحان ما در اسفند 86 بوده است، یا در 87 کلاس‌های ما شروع شد. الآن تقریباً 4 دوره را تکمیل کردیم که این ترم آخر دوره‌ی چهارم ما است. در دوره اول ما 50 نفر پذیرفتیم. دوره‌ی دوّم حدود 80 نفر شدند، دوره‌ی سوّم هم باز در همین حدود بود، در دروه‌ی چهارم 150 نفر شدند. بنای ما از ابتدا این بود که هم آزمون بگیریم و هم مصاحبه کنیم ببینیم کسانی که علاقه مند به کار در احکام هستند پذیرفته شوند. سال اوّلی که اطّلاعیّه دادیم تقریبا‌ً حدود 60، 70 نفر آمدند ثبت نام کردند، از این گروه ما فقط 50 نفر را ثبت نام کردیم با این‌که ما متقاضی زیاد داشتیم، امّا امکانات نداشتیم. در دوره‌ی گذشته و در این دوره‌ی چهارم ما تعداد بسیار بالا رفت، تعداد افرادی که ثبت نام کرده بودند افزایش پیدا کرد و این‌ها آمدند گفتند: ما نیاز داریم. ما که به این‌جا آمدیم می‌دانیم که احکام را نمی‌دانیم، آمدیم که یاد بگیریم. شما می‌خواهید با آزمون ما را رد کنید خوب این که نمی‌شود. ناچار شدیم برای آن‌ها 3 کلاس بگذاریم. حتّی 2 کلاس داخل شهر داشتیم، 1 کلاس هم در پردیسان برای این‌ها داشتیم که دیگر از آن‌‌جا به این‌جا نخواهند بیایند. استاد را به آن‌جا فرستادیم. این بخشی از کارها بود.

 

 بخش دیگری از کارها که ما در نظر داشتیم این بود که طلّاب با بعضی از مسائل جدید آشنا شوند، عملاً در جریان قرار بگیرند. لذا برای این‌ها بازدید کشتارگاه‌‌ها را گذاشتیم که این‌ها با نحوه‌ی کشتار آشنا شوند. مواردی که در مورد یک ذبیحه باید رعایت شود را بفهمند که کجا است و چه چیزی است، چطور ذبح می‌شود؟ ذبح‌های صنعتی چگونه است؟ غیر صنعتی چطور است؟ شرایط ذبح را عملاً ببینند. حتّی آن‌ها را به غسّالخانه هم بردیم که نحوه‌ی شست‌و‌شوی میّت را، غسل میّت را یاد بگیرند، بسیاری از شهرستان‌ها و مراکز یا روستاها ما با این مشکل روبرو هستیم که افرادی که مسائل غسل میّت را بلد باشند، نداریم یا کمتر داریم. مواردی پیش می‌آید که این طور است. مرکز ناباروری جهاد جزء موارد بازدید ما است که با مسائل جدید ناباروری و مسائلی که در این زمینه اتّفاق می‌افتد، عملاً‌ از نزدیک آشنا شوند و مسئولین آن‌جا صحبتی داشته باشند، فیلم‌‌هایی که است، دستگاه‌هایی که است ملاحظه کنند تا مسائلی که می‌آید چون بسیاری از این مسائل اگر موضوع آن روشن نباشد حکم آن به راحتی نمی‌‌تواند بیان شود.

 

برای طلبه‌هایی که می‌خواهند در این مرکز بیایند یاد بگیرند شرایط خاصّی وجود دارد؟

 شرایط ما از قبولی پایه‌ی 8 حوزه به بالا  بوده است. طلّابی را داریم که درس خارج می‌روند و در این کلاس‌ها شرکت می‌کنند و بعضی از عزیزانی هستند که خود آن‌ها در حوزه‌ تدریس دارند ولی در عین حال این کلاس‌ها را برای خود مفید می‌دانند و شرکت می‌کنند.

 

 چه مدّتی طول می‌کشد یک دوره‌ تمام شود؟

به طور معمول یک دوره‌ی 4 ترمه برای این‌ها در نظر گرفتیم که در 4 نیم‌سال آن چیزی را که لازم باشد برای آن‌ها گفته شود که تقریباً بعد از این 4 ترم خود آن‌ها بتوانند یک تسلّط نسبی پیدا کنند، نه تسلّط کامل،‌ البته به کار خود آن‌ها بستگی دارد که چه مقداروقت بگذارند و تلاش کنند، نکته‌ای که شاید برای خوانندگان مجلّه‌ی شما جالب باشد این است که ما این‌جا مطلقاً شهریه و کمک‌هزینه‌ی تحصیلی به شاگردها نمی‌دهیم و مدرکی هم که مدرک به قول معروف رسمی حوزه باشد آن را هم نداریم. البتّه گواهی می‌دهیم که این کلاس‌‌ها را گذراندند هم مورد تأیید اوقاف هستند و هم دفاتر جمعه‌ی جماعات است و هم دفتر تبلیغات است از این جهت قبول می‌کنیم امّا مدرک رسمی که سطح 2، سطح 3 باشد این‌ها را اصلاً نداریم. به عنوان تخصّص خاصی نداریم ولی در عین حال چون طلّاب به این کلاس‌ها احساس نیاز می‌کنند خود آن‌ها مرتّب شرکت می‌کنند و افت تحصیلی ما، یعنی افت شاگرد ما نسبت به مراکز تخصصی که هم شهریه داده می‌شود و هم مدرک داده می‌شود به مراتب کمتر است.

 

یعنی اکثر کسانی که این‌جا حضور پیدا می‌کنند با انگیزه‌ی شخصی است؟‌

با انگیزه‌ی شخصی است. صرفاً با انگیزه‌ی شخصی خود است که شرکت می‌کنند البته این کار بعد از این که این کلاس‌ها تشکیل شد مسئولین حوزه هم بسیار استقبال کردند. هم شورای مدیریّت، آقای حسینی بوشهری در آن سال بودند و بعد هم که آقای مقتدایی مسئول شدند هر کدام که از مرکز بازدید کرده بودند در جریان کار مرکز قرار گرفتند، شروع به تأیید کردن کردند و درخواست آن‌ها این بوده است که این توسعه پیدا کند. حتّی پیشنهاد دادند که شما یک دوره‌ی تخصّصی برای این کار تعریف کنید که با این دوره‌ی تخصّصی مانند دوره‌ی تخصصّی تفسیر و این‌ها ما می‌پذیریم. امّا ما تاکنون به این کار اقدام نکردیم.

 

 در مورد محتوای این دوره ها هم توضیح بفرمایید؟

بخشی از محتوای این 4 ترم نکات فقهی است، ریزه‌کاری‌هایی که در ابواب مختلف فقه است که از تقلید و طهارت تا حدود دیه است که هر بابی یک نکاتی دارد که اطّلاع از آن نکات برای طلبه لازم است. این بحث را آقای فلاح‌زاده به عهده دارند که در ظرف 2 ترم یا 3 ترم این نکات را شروع می‌کنند. بحث دیگر، بحث مبانی فقه است که یک نکات است که آقای وحیدپور می‌گویند. نکات جالبی است که آن هم باز 1، 2 ترم، گفتن آن زمان می‌برد. یک مقدار آموزش مسائلی که در رابطه‌ی کودکان داریم، کلاس‌داری مدارس ابتدایی، برخورد با کودکان و نوجوانان که خود نیاز به تخصّص خاصّی دارد این هم باز استفاده می‌کنیم از اساتید مربوطه که می‌آیند. یک مقدار مسائل جدیدی که در حوزه متأسّفانه در مورد آن کمتر صحبت می‌شود مثل مسائل بانک، مسائل بیمه، مسائل بورس و امثال این‌ها، معاملات جدید، این مسائل باز نیاز به این دارد که کارشناسان مربوطه بیایند و بحمدلله دعوت می‌کنیم لطف می‌کنند تشریف می‌آورند. هم به لحاظ تبیین موضوعی آن و هم به لحاظ تبیین احکامی آن، این‌ها هم یک بخشی از مسائل است. بعضی از ابواب به نظر می‌رسد که این‌‌ها کاربردی بیرونی آن زیاد است. فرض کنید مثل باب ازدواج و طلاق. که بابی است که ابتلاء به آن زیاد است و متأسّفانه بر اثر این‌که مردم اطّلاع کافی از مسائل ندارند باعث می‌شود که گاهی ازدواج‌های حرام اتّفاق می‌افتد. گاهی طلاق‌های باطل اتّفاق می‌افتد و بعد که متوجّه می‌شوند یک خانواده‌ای به هم می‌ریزد. لذا این هم یکی از مباحثی است که باز در رنج کاری ما است. بحث ازدواج و طلاق گفته می‌شود، بحث‌های بانکداری و وام‌های بانکی و اموری که کلّاً مربوط به بانک و بورس باشد آن‌ها گفته می‌شود. دیگر در این بحث‌‌هایی که داشتیم بحث نماز مسافر از مشکلاتی است که معمولاً با نظرات مختلفی که مراجع نسبت به نماز مسافر در شغل دارند درگیر هستند، وطن، غیر وطن، این‌ها هم بخشی است که ما 1 ترم برای این‌ جهت گذاشته شده است. یک بخشی نسبت به مسائل خانم‌ها است که مورد ابتلاء در پاسخگویی طلّاب است و متأسّفانه بر روی آن‌ کار کم شده است و آن هم باز یک بخشی است که گفته می‌شود.

 

در مدارس علمیّه‌ی کشور درخواست دارند که چنین دوره‌‌های کوتاهی را داشته باشند، در تابستان، در ماه رمضان، این مرکز چنین آمادگی دارد که چنین کاری را انجام دهد؟

ما در 2 سال گذشته یک قراردادی با نیروی انتظامی داشتیم که روحانیّونی که در مراکز انتظامی بودند این‌ها آمدند برای آن‌ها یک دوره‌ی 1 هفته‌ای در قم گذاشته شد و به تدریج این‌ها آموزش اجمالی از این موارد را دیدند و بسیار هم مورد پسند آن‌ها واقع شده بود و به دوره‌های خود بازگشتند. ما آمادگی این کار را داریم که نسبت به روحانیّونی که در نهادهای مختلف هستند این‌ کار را انجام دهیم یک برنامه‌ی مختصری هم نوشته شده بود، درخواستی که از بعضی از شهرستان‌ها، ائمّه‌ی جمعه‌ی بعضی از شهرستان‌ها راجع به روحانیّون شهر داشتیم، یک برنامه‌ای نوشته شد برای آن‌ها فرستاده شد که برای کلاس‌های آینده برنامه ریزی شود و ما آمادگی از این جهت را داریم، برای این‌که کلاس‌های خلاصه‌ای را به قول معروف مختصر مفید را برای آن‌ها به صورت فشرده بگذاریم،‌ دوره‌ی کامل نمی‌توانیم. البته در تهران ما یک شعبه‌ای را افتتاح کردیم که تقریباً 1 دوره‌ی آن در حال تمام شدن است که الحمدلله مورد استقبال آن‌جا هم واقع شد ولی در شهرستان‌های دیگر با این‌که تقاضا داشتیم عملاً برای ما امکان ندارد. برای این‌که بتوانیم شعبه داشته باشیم امّا کلاس‌های کوتاه را می‌توانیم داشته باشیم.

 

در فروشگاه این مجموعه دیدم محصولات خوبی در مورد احکام موجود بود، در مورد این کتاب‌ها، جزوه‌ها هم توضیح بفرمایید؟

 بله. ما از ابتدا آمدیم یک مرکزی را به عنوان جمع آوری کلّیه‌ی کتبی که راجع به احکام داریم راه‌اندازی کردیم. یعنی فروشگاه تخصّصی کتب احکام راه اندازی کردیم و توانستیم که از کتاب‌های احکامی که دوستان و رفقا در جبهه‌های مختلف زحمت کشیدند از این‌ها تهیّه کنیم و در دسترس عموم قرار دهیم که این‌ها بتوانند به راحتی یک چنین مرکزی را داشته باشند. خود مرکز هم کارهایی را به تناسب انجام داده است. بعضی از آن‌ها به مرحله‌ی بازدهی هم رسیده است بعضی‌ از آن‌ها نرسیده است. مثلاً یکی از آقایان کتابی راجع به نماز جماعت نوشته بود که مرکز بررسی کردند و چاپ شد. کتابی راجع به احکام جوانان، مورد اطّلاع جوانان، نوجوانان، این‌‌ها نوشته شده بود که باز هم مرکز بررسی کرد و چاپ کرد. یک کتابی راجع به محیط زیست، رساله‌ی محیط زیست نوشته شد که باز کار مرکز بوده است، مسائل مربوط به محیط زیست در آن آمده است و کتاب‌های دیگر، جزوه‌هایی که در این زمینه تهیّه شده است که با این کار تقریباً در حدّی که برای ما مقدور است چون ما محدودیّت زیادی داریم و امکانات ما بسیار کم است و این چیزی است که اتّفاق افتاده است، تا به حال توانستیم این مقدار کار را انجام دهیم.

 

معمولاً‌ از شهرستان‌ها، از جاهای مختلف مردم دوست دارند که بتوانند به جایی تماس بگیرند که به صورت مطمئن بدانند که احکام خود را دقیق دریافت می‌کنند، برای این کار مجموعه شما کاری انجام می دهد؟

ببینید امکان پاسخگویی ما فعلاً مقدور نیست. با وجود دفاتر مراجع و مرکز ملّی پاسخگویی به سؤالات ما فعلاً احساس نیاز به یک مرکز جداگانه برای پاسخ‌گویی پیدا نکردیم. لذا در این زمینه اقدام نکردیم. البتّه اگر بخواهیم اقدام کنیم نیاز به بودجه‌ی خاص خود را دارد که تا تأمین بودجه هم نشویم نمی‌توانیم این کار را کنیم. امّا برای مراکز پاسخ‌گویی کلاس گذاشتیم، این کار را توانستیم انجام دهیم.

 

مراکز برای این که مقداری کار خود را گسترش دهند دست به تربیّت مربّی می‌زنند، مرکز شما در این زمینه برنامه‌ریزی خاصی دارد؟

اصل کار ما همین است که فارغ التّحصیلان ما مربّی برای آموزش احکام شوند، هم خود آن‌‌ها بخوانند و هم این‌که بتوانیم از آن‌‌ها در مراکزی استفاده کنیم. بسیاری از این‌ها الآن در دفاتر ائمّه‌ی جمعه مشغول به کار هستند، پاسخ‌گویی به سؤالات دارند، بعضی از آنها به مراکز خاصّی رفتند و آن‌جا مشغول به کار هستند. در دفاتر مراجع مشغول به پاسخ‌گویی به سؤالات شدند، نسبتاً از محصول نتیجه‌ی کار خود نسبتاً راضی هستیم. البتّه انتظار ما بیش از این حرف‌ها است. ولکن در این حدّ‌ آن راضی هستیم.

 

نگاه مراجع معظم تقلید به کارهای مجموعه شما چگونه بوده است؟

 در دیداری که با بعضی از مراجع بزرگوار تقلید داشتیم این کار بسیار مورد توجّه قرار گرفت، بحمدالله تشویق خوبی فرمودند و به ادامه‌ی راه ما را امیدوار کردند و تأکید خاصّی داشتند که این کار در بعد انجام شود و طلّاب بیشتر با احکام آشنا شوند. چون احکام یک مسئله‌ای است ممکن است که در از یک طلبه‌ای فرض بفرمایید تفسیر یک آیه‌ی خاص را بخواهند، بپرسند، الآن نتواند پاسخ دهد، می‌گوید: بعداً می‌بینم به شما جواب می‌دهم یا یک مسئله‌ی اعتقادی را، باید معلومات بالا رود ولی اگر هم نشد ظاهر آن این است که خیلی مشکل نیست. امّا کسی که می‌آید احکام شرعی خود را از یک طلبه می‌پرسد در محل تبلیغی که حالا ماه رمضان است، آمده است سؤال می‌‌کند، نتواند طلبه جواب‌‌گو باشد یا احیاناً جوابی بدهد که خلاف مطلب باشد این خیلی سنگین است. انتظار مردم این است که طلّاب لااقل در احکام شرعی بتوانند پاسخگوی کامل باشند. خوب الحمدالله افراد زیادی داریم که پاسخ صحیح می‌دهند ولی این که همه‌ی طلّاب یک دوره‌ای را ببینند این است که متوجّه شوند و استفاده از متون احکامی ما این شاید ضرورت داشته باشد. گزارش کار خدمت مقام معظّم رهبری هم که رسیده بود ایشان هم بسیار عنایت فرمودند.

این مطلب در شماره 20 مجله حاشیه و در سایت مباحثات منتشر شد.

نظرات   

 
0 #1 ماهنی میگه 1394-06-31 18:16
سلام استاد
حالتون خوبه ؟
دلمون براتون تنگ شده ، خیلی کم پیدا شدین؟
------------
سلام وادب
یعنی کجا نیستم؟؟؟
نقل قول
 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه سازی