Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: count(): Parameter must be an array or an object that implements Countable in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/application/application.php on line 481
نامه های حوزوی - رضا تاران
Sunday, 08 December 2019

زیر پوست حوزه


Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654
پذیرش حوزه علمیه بدون آزمون ورودی

شنیده شده است علاقمندانی که نتوانسته اند در آزمون کتبی ورودی حوزه علمیه شرکت کنند می توانند با مراجعه به مدرسه مورد نظر و با موافقت مدیر مدرسه پذیرش شوند البته بشرط معدل نسبتا خوب و قبولی در آزمون شفاهی.


افزودن نظر » ادامه مطلب...

اخبــار حــوزه


Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654
آیت الله موسوی نژاد درگذشت

*آیت الله سید محمد موسوی نژاد (متولد دهم دیماه سال 1310 هجری شمسی) در مشهد به دنیا آمد پس از گذراندن دروس مقدمات و سطح و چند سالی درس خارج فقه و اصول شیخ هاشم قزوینی، شیخ مجتبی قزوینی، آیت‌الله میلانی، میرزاجوادآقا تهرانی و آیت الله مروارید حاضر شد سپس برای ادامه تحصیل به نجف اشرف هجرت کرد و در دروس مانند آیت‌الله العظمی خوئی و آیت الله العظمی شاهرودی شرکت کرد.   *وی در سال 1349 به توصیه، حمایت و راهنمایی میرزاجوادآقا تهرانی مدرسه‌ علمیه‌‌ای در انتهای کوچه چهارباغ برای تربیت و تحصیل طلاب به سبک و سیاق متفاوت و منحصر به راه انداخت. طلاب فاضل و برجسته‌ای تحت مدیریت مستقیم ایشان در این مدرسه که بعدها به نام ایشان شهرت یافت مدارج علمی حوزه را در کنار درس اخلاق و عقاید و احکام گذرانده‌اند   *توجه به مسائلی اخلاقی و معنوی، انس با آداب، ادعیه و قرآن و اهتمام به نماز شب و نوافل در کنار توجه گسترده وخاص به دروس در کنار تحقیق و تفحص و...

معرفی کتاب


Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654
جریان‌های فکری در حوزه معاصر قم

«جریان یا جریان‌های فکری در حوزه معاصر کدام‌اند؟ ویژگی‌های آنها کدامند؟ چه کسانی آنها را نمایندگی می‌کنند؟ مبانی فکری این جریانها چه تفاوتهایی با یکدیگر دارند؟ جریانهای فکری در حوزه معاصر در چه سطوحی فعالیت می‌کنند...


ادامه مطلب...

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

عمامه بسرهای پشت میز نشین؟!

امروزه برخی از طلبه های حوزه علمیه در شغل های مختلف در ادارات مشغول کار هستند با رجوع به برخی از ادارات که بعضا با طلبگی نسبتی ندارند میتوانید عمامه بسرهایی پشت میز نشین را مشاهده کنید، اما براستی چرا طلبه ها دنبال شغل میروند؟ طلبه ها چه شغل هایی را انتخاب میکنند؟پیامد های اشتغال طلاب چه بوده است؟

 

درآمد های مالی طلبه های سابق:

 

1-پیش از تشکیل نظام جمهوری اسلامی علاقمندان طلبگی توجه داشتند که وضعیت مالی طلبگی در حد متوسط به پایین است و خود آنها نیز دنبال گرفتن شغلهای دولتی نبودند و البته زمینه ای هم نبود. تصور زندگی معیشتی سخت باعث میشد تا تعداد علاقمندان به طلبگی کم باشند، چرا که یا علاقمندان سرسخت طلبگی به حوزه میرفتند یا آنکه باید پدر با تضمین تامین معیشت پسر را، راهی حوزه میکرد.

 

2-طلبه در دوران حجره نشینی با شهریه اندک و با کمک مالی خانواده هزینه تهیه کتاب و خوراک را تهیه میکرد که البته گفته میشود بسیار نیز ناچیز بوده است . با مطرح شدن بحث ازدواج که از قضا در سنین پایین تری نیز اتفاق می افتاد، شهریه حوزه کفاف زندگی را نمیکرد و طلبه برای تامین معاش خانواده مجبور بود در ماه رمضان و محرم و بعضا دهه آخر سفر به تبلیغ برود و مردم منطقه بعنوان کمک مالی به طلبه مبلغی را بعنوان نذریه در نظر میگرفتند و طلبه با همان مبلغ سعی میکرد کل سال را گذران کند. برخی از روحانیان مانند اکثریت مردم از همان دوران جوانی چندین بچه بدنیا میاوردند از این رو مساله معیشت مساله ساده ای نبود که بشود براحتی از آن گذر کرد.

 

3-راه دیگر تامین معاش طلبه این بود که نماز استیجاری میخواند و روزه استیجاری میگرفت، به این معنا که فرد پولداری در عمر خود نماز و روزه خود را بجای نیاورده بود و برای اینکه از بهشت محروم نماند وصیت میکرد پولی به طلبه بیچاره ای داده شود تا نمازهای استیجاری او را بسمت بهشت رهنمون کند، اینکه آیا این نماز او را بهشتی کند یا نه زیاد اهمیتی نداشت. این بخش ویژه طلابی بود که قدرت تبیلغ نداشتند یعنی بیان خوب یا صدای خوشی نداشتند یا آنکه طلبه درسخوانی که میخواست بیشتر مشغول درس باشد.

 

4-راه دیگر تامین معاش این بود که روحانی در مسجدی امام جماعت شود و در حاشیه امام جماعت بودن، مشکلات دینی مردم را حل کند و مردم نیز هدایایی را به او بدهند، امام جماعت میتوانست در مسجد کلاسهای آموزش مسائل دینی تشکیل دهد، قرآن و احکام به بچه ها یاد دهد و والدین کودک به روحانی هدیه ای دهند که البته این پرداخت با طیب خاطر انجام میشد. در کنار این کارها وعظ و روضه خوانی نیز با هدایایی از سوی مردم همراه میشد. البته هرکسی نمیتوانست شانس امام جماعت بودن را بدست آورد، چه آنکه هم مسجد کم بود و هم آنکه تیپ و قیافه و خوش صدا بودن، وارتباط خوب داشتن با بزرگان آن مسجد نیز در پیدا کردن مسجد دخیل بود.

 

5-برخی از روحانین نیز دفاتر عقد و ازدواج دایر میکردند و مردم به ازای خواندن عقد و ثبت رسمی آن مبلغی پرداخت میکردند و البته این کار بیشتر حالت موروثی داشت و معتبر بودن این کار به اعتبار خاندان بازگشت داشت، از اینرو تعداد طلابی که از این طریق ارتزاق میکردند محدود بود و بیشتر روحانیان شهری را دربر میگرفت.

 

6-برخی از روحانیون نیز پس از تحصیل در حوزه علمیه به روستای خود بازمیگشتند و ضمن جوابگویی به مسائل دینیِ روستای خود و روستاهای همجوار -که با درآمدهای مالی نیز همراه بود- به کشاورزی نیز مشغول میشد و خود میتوانست درآمد جداگانه داشته باشد.

 

7-در برخی از مساجد که مدرسه علمیه نیز در قالب چند حجره در آن  قرار داشت، همیشه روحانیانی در دسترس بودند تا کارهای مردم را حل کنند، خواندن نماز میت، تنظیم وصیت نامه، پاسخ به سوالات شرعی، رفع و رجوع برخی از اختلافات مردمی، خواندن عقد موقت که البته با توجه به حساسیت ویژه آن روحانی میتوانست مبلغ بیشتری نیز از مشتری درخواست کند.

 

8-نکته مهم این است که زندگی اکثریت جامعه در سطح متوسط و بعضا پایین بود و زندگی مردم بگونه ای ساده اداره میشد و خبری از اجاره خانه نجومی و هزینه های زندگی عجیب و غریب خبری نبود از این رو برخی از روحانیان از اقشار متوسط جامعه به حساب میامدند هرچند طیفی از آنها نیز زندگی سختی داشتند.

 

پیامد های این نوع معیشت بر رفتارهای سیاسی-اجتماعی

الف-این نوع از ارتزاق باعث میشد طلاب و روحانیون در مقابل دولت ها آزادگی داشته باشند و براحتی بتوانند انتقادهای خود را بر دولت ها انجام دهند، چه آنکه خود نیز مسولیت حکومتی نداشتند و این نوع انتقاد کردن نیز بسیار راحت بود.

 

ب-وابسته بودن ارتزاق به مردم بگونه ای بود که گاه محدودیت هایی را برای روحانیون به ثمر داشت ، آنها مجبور بودند منافع مردم را در تئوریهای دینی تئوریزه کنند اما باید توجه داشت که این نوع وابستگی بگونه ای نبود که مردم بتوانند بر روحانیون تسلط داشته باشند از این رو از آزادی نسبی برخوردار بودند و دین کمتر به منافع آلوده میشد.

 

ج-پیامد دیگر این نوع ارتزاق این بود که ارتزاق طلبه با دین گره میخورد و بگونه ای تضمینی طلبه در سلک روحانیت ماندگار میشد، بگفته ماکس وبر، برای ماندگار شدن اندیشه باید بتوان معیشت عده ای را با اندیشه گره زد.

 

د-از منظر سیاسی نیز طیف گسترده ای از مردم متدین سمت و سوی را داشتند و این مساله قدرت سیاسی قوی را در اختیار آنان قرار میداد و انها در تنش ها و رقابتهای سیاسی میتوانستند قوی تر ظاهر شوند.

 

ه-جایگاه روحانیون در بین مردم بعنوان منتقدین همیشگی وضع موجود مطرح شده بود و انها در مواجهه با مشکلات جامعه براحتی میتوانستند به مردم بگویند که ماکه از اول گفته بودیم.

 

ضرورت های زندگی امروز

 

سه تحول اساسی را میتوان در دهه های اخیر در این زمینه مشاهده کرد که تغیر اساسی در نوع معیشت طلاب ایجاد کرده است:

 

1-زندگی امروزی و هزینه های آن افزایش قابل توجهی یافته است هزینه عروسی و ازدواج، اجاره یا رهن مسکن و هزینه های روزمره زندگی بگونه ای است با شهریه طلبگی نمیتوان پاسخ داد بطور مثال تصور کنید یک طلبه با درآمد دویست و پنجاه هزار تومانی شهریه باید بتواند اجاره خانه، اقساط بجای مانده از عروسی، و هزینه روزانه زندگی را تامین کند که بنظر میرسد بسختی ممکن است انجام شود.

 

2-با پیروزی انقلاب اسلامی ایران و قرار گرفتن اسلام بعنوان ایدئولوژی حاکم، و تلاش دولت برای اسلامی کردن ادارات، طلاب و روحانیان در جایگاه ویژه ای قرار گرفتند، از این رو نیاز ادارات به طلاب و روحانیان، از منظر شغلی فرصتی را برای ورود به ادارات و نهاد های دولتی ایجادکرد بگونه ای که کمتر اداره ای را میتوان یافت که با روحانی و طلبه مرتبط نباشد.

 

3-گسترش ارتباطات و در معرض دید قرار گرفتن سبک های زندگی مختلف، بخشی از طلبه ها را نیز تحت تاثیر قرار داده است، برخی از طلاب رغبتی ندارند تا از طریق روشهای سنتی معاش روحانیان استفاده کند، روشهای سنتی ارتزاق از دین گاهی همراه با تحقیر و منت گذاری بودکه برای طلبه های امروزی خوشایند نیست و میل طلبه ها برای ورود به شغل های دیگر را افزایش داده است.  

 

محل درآمد های طلبه های امروزی:

 

الف- شغل های موقت: برخی از طلبه ها در طول تحصیل و همزمان  با آن برای کمک در تامین معاش به کارهای ساعتی روی میاورند، مشغول شدن به کارهای ساعتی در برخی از موسسات فرهنگی که البته بیشتر برای طلبه های ساکن قم مقدور خواهد بود، این شغل های ساعتی ناپایدار بوده و ممکن است برای چند ماه استمرار داشته باشد، ضمن اینکه درآمد ناچیزی دارد اما میتواند کمی برای زندگی باشد. لازم بذکر است تعداد نسبتا زیادی از اینگونه موسسات فرهنگی و نیمه پژوهشی  در قم برقرار است.

 

ب-تبلیغ های مقطعی: برخی از طلبه ها در ایام تبلیغ(رمضان، محرم، صفر، دهه ولایت، ایام 22 بهمن، راهیان نور) به تبلیغ میروند و چند روزی را برای مردم مسائل اسلامی را میگویند و در برخی از مناطق کشور مردم نذریه ای را برای طلبه در نظر میگیرند. البته در سالهای اخیر بخشی از طلاب رغبتی برای این نوع کارها ندارند. باید توجه داشت این نوع تبلیغ اگرچه در ظاهر سنتی است اما یک فرق اساسی دارد و آن اینکه  از سوی برخی از نهادهایی دولتی( سازمان تبلیغات، دفتر تبلیغات، اوقاف و...) در قبال این نوع تبلیغ هزینه ای به طلاب پرداخت میشود.

 

ج- شغل های تبلیغی: برخی از طلاب که علاقمند به تبلیغ هستند برای چند سال در روستایی مستقر میشوند تا پاسخگوی نیازهای دینی مردم باشند و در تربیت دینی اهالی روستا کمک کنند که البته بسیاری از طلاب علاقه ای به این کار ندارند. طلاب علاقمند از کمک های مردمی هم بهره مند میشوند و سازمانهای دولتی نیز کمکی به آنها میکنند.

 

د-شغل های فرهنگی بسبک امروزی: برخی از طلاب علاقمند به فعالیت فرهنگی که گرایش های نوگرایانه ای دارند موسسه ی فرهنگی تاسیس کرده اند و کارهای فرهنگی نهادهای  دولتی مختلف را بصورت پروژه ای انجام میدهند از این رو هم درآمدهای خوبی دارند و هم بودجه های دولتی را بخوبی جذب میکنند ضمن آنکه از منظر منزلت اجتماعی نیز خود را صاحب موسسه فرهنگی و مدیر میدانند که در قیاس با جایگاه طلبه های سنتی وضعیت بهتری را داراست.

 

ه- شغل های اداری: برخی از طلاب با توجه به زمینه های موجود به سمت شغل اداری میروند( عقیدتی-سیاسی نیروهای نظامی و انتظامی، نهاد رهبری در دانشگاهها، جهاد کشاورزی، سازمان تبلیغات، اوقاف، ارشاد اسلامی، هلال احمر،)بخشی از این طیف از طلاب بمرور روحیه های طلبگی را از دست داده و تبدیل به کارمندان دولتی میشوند و بعضا نیز خودشان به مشکل تبدیل میشوند.

 

ر-شغل های علمی و پژوهشی: برخی از طلاب در مراکز علمی و پژوهشی مشغول بکار هستند که البته طیفی هستند که از نظر علمی جایگاه بهتری درند، برخی از اینان بعنوان مدرس حوزه علمیه و برخی دیگر بعنوان  مدرس دانشگاه مشغول هستند برخی دیگر از طلاب نیز در مراکز پژوهشی وابسته به حوزه علمیه کار علمی و پژوهشی انجام میدهند.

 

ز- شغل های غیر طلبگی: برخی از طلاب نیز وارد مشاغلی میشوند که با استفاده از مدرک حوزوی و به اعتبار طلبگی نبوده است این طیف از طلاب را میتوان فارغ التحصیلان مراکز حوزوی-دانشگاهی در نظر گرفت که سعی میکنند با مدرک دانشگاهی وارد شغلی شوند و در رشته تخصصی که در دانشگاه تحصیل کرده اند مشغول باشند.

 

پیامد های تامین معاش بسبک امروزی:

1-مهیا بودن اشتغال نسبی برای طلاب باعث شده است که نوجوانان و جوانان علاقمند برای ورود به حوزه علمیه بیشتر شود و همین مساله کیفت علم و تقوای طلاب و روحانیان آینده را با مخاطراتی روبرو میسازد که نشانه هایی از ان را میشود هم اکنون مشاهده کرد.چه آنکه نگاه شغلی و معیشتی به دروس دینی آسیب های جدی را برای دینداری مردم درپی خواهد داشت. البته لازم بذکر است این انگیزه میتواند انگیزه کمکی باشد و نه انگیزه اصلی ورود به حوزه.

 

2-بسیاری از بودجه های تبلیغی و فرهنگی دولتی شده است و عمده اشتغال طلاب در این مسیر قرار دارد از این رو دولت با پرداخت این مبالغ، از طلاب انتظاراتی دارد و طلبه و روحانی را مجبور خواهد ساخت در قبال دریافت بودجه در زمینه مسائل سیاسی و  ... کمک حال دولت باشد و چه بسا تئوری های تفسیر دین را آغشته به مافع دولتی کند که البته باز نشانه های ان را بخوبی میتوان دید. شاید بی دلیل نیست که اینگونه فعالیت ها تاثیر چندانی نیز برجای نگذاشته است.

 

3- همواره در طول تاریخ یکی از افتخارات روحانیان شیعه این بوده است که در مقابل دولت ها و احیانا جریحه دار شدن مسائل دین آزاده بوده واعتراض خود را اعلام میکردند، اما وابستگی شغلی آنها مانع از آن خواهد بود که بتوانند انتقادها و اعتراضهای خود را مطرح کنند، ضمن آنکه دفاع از دولت و توجیه اشتباهات آنها پشتوانه مردمی روحانیت را تضعیف خواهد کرد که براحتی میتوان نشانه های ان را مشاهده کرد.

 

4-پشت میز شدن طلاب و روحانیون باعث شده است تا در بین مردم همیشه مواضع انفعالی داشته باشند چرا که بخاطر وابستگی همیشه مجبورند به توجیه و توضیح درباب عملکردها بپردازند.

 

5-استقلال شغلی برخی از طلاب از مسیر دین، باعث شده است برخی از انها بمرور وابستگی خود را به حوزه علمیه کم کرده و بعدها حوزه علمیه را ترک کنند.

تغییر سبک زندگی طلبگی با حفظ هویت طلبگی

اشاره: حجه الاسلام دکتر کریم خان محمدی، دارای سوابق تحصیلات حوزوی و دانشگاهی و عضو هیأت علمی دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام می باشد. وی خارج فقه خود را نزد آیت الله مکارم شیرازی و خارج اصول را نزد آیت الله سبحانی به اتمام رساند. همچنین  وی فارغ التحصیل دکتری فرهنگ و ارتباطاتِ دانشگاه امام صادق (ع) می باشد. ایشان همچنین مدیر گروه مطالعات روحانیت در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی می باشد.

 

سبک زندگی در محیط طلبگی چه تعریفی دارد؟

مفهوم سبک زندگی یکی از مفاهیم متاخری  است که هم در جامعه شناسی مبنا دارد و هم در روانشناسی. سبک زندگی درجامعه شناسی یک مفهوم اعمی دارد که شامل باورها، ارزش ها و هنجارها و الگوهای رفتاری است ولی در روانشناسی معطوف به الگوهای رفتاری ملموس به ویژه در حوزه مصرف است.

حالا اگر بخواهیم سبک زندگی طلبگی را تعریف کنیم، به ویژه با رویکرد روانشناختی، سبک زندگی طلبگی یعنی اینکه یک طلبه از صبح تا غروب، زندگی اش را چگونه می گذراند. مثلاً طلبه چه ساعتی از خواب بیدار می شود و چه کارهایی انجام می دهد؛ مثلاً اول وضو می گیرد و بعد نماز می خواند و بعد از نماز دوباره می خوابد و یا نمی خوابد و ... مجموعه این رفتارها، سبک زندگی طلبگی را شکل می دهند. به مجموعه ای از این الگوهای رفتاری که طلبه از صبح تا شب انجام می دهد، سبک زندگی طلبگی می گوییم.

هر قشری از افراد جامعه سبک زندگی مجزایی دارند. طلبه ها هم قهراً سبک زندگی مجزایی دارند. طلبه به عنوان طالب علم دینی و کسی که هدفش ترویج دین است، سبک زندگی اش باید مؤمنانه باشد. زندگی مؤمنانه یعنی چه؟ زندگی مؤمنانه یعنی این که هر آنچه که آموزه های دینی گفته اند طلبه در سطح عالی به آنها عمل کند، چون طلبه ای که می خواهد دین را از سرچشمه اخذ کند، خودش باید الگو باشد. به عبارت دیگر سبک زندگی طلبه باید شبیه سبک زندگی پیامبر (ص) باشد. تا اینجا سبک زندگی طلبه با سایر مؤمنین فرقی ندارد. منتها چون طلبه شأن دیگر هم دارد، در این قسمت از سایر مردم و مؤمنین جدا می شود. طلبه به عنوان فردی که رسالت تبلیغ دارد، سبک زندگی اش مقداری از سایر افراد متمایز می شود. چون طلبه مبلغ است و تبلیغ فقط در بیان و گفتار خلاصه نمی شود، لذا باید در رفتارش هم مبلغ ارزش های دینی باشد، همانطور که خداوند در سوره احزاب می فرماید: يا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْناکَ شاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذيراً (45) وَ داعِياً إِلَى اللَّهِ بِإِذْنِهِ وَ سِراجاً مُنيراً (46) در این آیه شاهد یعنی الگو. اولین شأن پیامبر طبق این آیه، الگو و نمونه بودن است. دومین شأن پیامبر مبشِّر و در مرحله سوم نذیر است. اگر کسی این شرایط را داشت، سراج منیر می شود یعنی یک چراغ روشنی که دیگران راه را گم نکنند.

با این مبنا، طلبگی یک وجه خاص هم دارد و آن وجه خاصش این است که چون طلبه می خواهد مبلغ و الگو باشد، یک نمادهایی شکل می گیرد که این نمادها نشان می دهد که طلبه مهیای تبلیغ است. نمادهایی مانند همین لباس. ما برای لباس هیچ جایگاهی جز نماد بودن قائل نیستیم. طلبه ای که عمامه گذاشته است یعنی من در معرض و آماده تبلیغ هستم. طلبه ای هم که در حجره است و یک پیراهن یقه ملایی پوشیده است نماد این است که اولاً من درس طلبگی می خوانم و ثانیاً سفید بودن این لباس نشانه ی این است که این طلبه می خواهد پاک و بی آلایش باشد و یقه نداشتن آن، نماد ساده زیستی طلبه است. بنابراین طلبه در جایگاه طلبگی اش باید یک سری رفتارهای خاص متناسب با آن جایگاه از خود بروز دهد،که این هم در قیافه و نوع پوشش خود را نشان می دهد؛ مانند پوشیدن پیراهن سفید و یقه آخوندی و هم در منش مانند سلام دادن به دیگران و حتی کوچکتر از خود و هم چنین کوتاه نگه داشتن موی  سر و گذاشتن ریش. طلبه با این کارها می خواهد خود را بیشتر به پیامبر (ص) شبیه کند. و این مبنا هم دارد، امام صادق (ع) به یکی از یاران خود می فرماید: الحَسَنُ مِن کلِّ أَحَدٍ حَسَنٌ وَ مِنک أَحسَن، لِمَکانِک مِنّا. وَ القَبیحُ مِن کلِّ أَحَدٍ قَبیحٌ وَ مِنک أَقبَح، لِمَکانِک مِنّا؛( بحارالانوار، ج 47، ص 349) کار خوب، از هر کس خوب است؛ اما از تو خوب‏تر است. به‌جهت نسبتی که با ما داری. کار بد، از هر کس بد است و از تو بدتر. به‌ جهت نسبتی که با  ما داری. بنابراین طلبه ای که ادعای الگو بودن دارد باید شیوه زندگی وی هم برای سایر افراد الگو باشد.

 

به نظر شما سبک زندگی طلبگی و حوزوی از چه مؤلفه هایی تشکیل می شود؟

مولفه ها هم شامل باورها، ارزش ها، هنجاها و الگوهای رفتاری می شود؛ یعنی طلبه یک سری باورهایی شبیه سایر مسلمانان دارد، البته باید باورهای طلبه قوی تر از دیگران باشد. در مورد ارز شها و هنجارها هم طلبه باید رتبه ی بالاتری نسبت به دیگران داشته باشد. اما آنچه سبک زندگی طلبگی را از دیگران متمایز می کند، همان الگوهای رفتاری طلبه است.

به دو صورت می شود این سؤال را مطرح کرد؛ اول اینکه سبک زندگی طلبه چگونه باید باشد. دوم اینکه سبک زندگی طلبه چگونه هست. در صورت دوم یا باید کار جامعه شناختی و میدانی انجام دهیم تا بدانیم سبک زندگی طلبه چگونه هست یا با توجه به تجربه ی طلبگی خودمان به این سؤال پاسخ دهیم. مثلاً ما که در بررسی که مورد فولکلورهای طلاب (ادبیات شفاهی) در مقایسه با دانشجویان داشتیم، به این نتیجه رسیدیم که طلبه ها با درس خودشان خیلی عجین هستند. اصطلاحات و شوخی های طلبه ها از درس شان گرفته شده است. مثلاً وقتی شما به یک طلبه می گویید چایی می خورید یا میوه؟ جواب می دهد: «الجمع مهما امکن اولی من الطرح»، خب شما می بینید که این یک اصطلاح اصولی است که در ادبیات طلبگی وارد شده است.

 

سبک زندگی طلبه ی امروزی با سبک طلبه پنجاه سال قبل متفاوت است، این تغییر سبک زندگی طلبگی چه مکانیزم داشته و چه عواملی بر این تغییر مؤثر بوده اند؟

سبک زندگی جزیی از فرهنگ است، فرهنگ لایه هایی دارد که شامل باورها، ارزش ها و هنجارها و الگوهای رفتاری است. الگوهای رفتاری یعنی اینکه ما چگونه رفتار کنیم؛ صبح که شد ما چه چیزی بپوشیم، چگونه صحبت کنیم و چگونه راه برویم و .... . الگوی رفتار چون جزیی از فرهنگ است وقتی فرهنگ تغییر پیدا می کند قطعاً الگوهای رفتار (سبک زندگی) هم تغییر پیدا می کند. اما عواملی که باعث تغییر فرهنگ و سبک زندگی می شوند ممکن است بیرونی یا درونی باشند

اگر تغییراتی در بیرون از حوزه اتفاق بیفتد، سبک زندگی طلبه هم تغییر پیدا می کند. حالا چند تا مثال بزنم؛ همانطور که رشد جمعیت باعث تغییر فرهنگ یک کشور می شود، مدرسه هم این گونه است، اگر مدرسه بزرگ یا کوچک شود، سبک زندگی طلبگی نیز تغییر می کند مثلاً طلبه ای که در یک مدرسه کوچک درس می خواند وارد یک مدرسه هزار نفری شود خود این تغییر، موجب تغییر سبک زندگی این طلبه می شود، یا مثلاً وارد شدن امکانات به زندگی طلبه در سبک زندگی وی تغییر ایجاد می کند؛ مثلاً طلبه ایی که از کامپیوتر استفاده می کند سبک زندگی متفاوتی خواهد داشت.

 

وقتی امکانات وارد زندگی طلبه می شود، سبک زندگی طلبگی به صورت محسوس دچار چه تغییراتی می شود؟

مثلاً در بحث آموزش، در زمان های قدیم استفاده از محضر استاد، یکی از مؤلفه های سبک زندگی طلبگی بود و غیر حضوری درس خواندن قبیح بود. با وارد شدن ضبط صوت و نوار کاست به زندگی طلبگی، طلبه موقع غیبت از نوار استفاده می کرد. در ادبیات فولکلوریک هم می گفتند فلانی آیت الله انواری است. آیت الله انواری یعنی کسی که با استفاده از نوار درس می خواند و این در فرهنگ طلبگی زشت بود. ولی به هر حال با ورود امکانات، سبک آموزشی طلاب تغییر پیدا کرد و شما به مرور شاهد آموزش از راه دور و دانشگاه های مجازی هستید.

مثال دیگر، تغییر جمعتی نیز موجب تغییر سبک زندگی می شود؛ می گویند جامعه اگر رشد پیدا کرد، فرهنگ عوض می شود. مثلاً فرهنگی که در یک روستا بوده، آن فرهنگ دیگر نمی تواند در کلان شهری مثل تهران بماند. طلبه ها هم همین گونه هستند. طلبه ها در زمان قدیم نیاز به مدرک نداشتند چون تعداد طلبه ها کم بود و طلبه های هر شهر همدیگر را می شناختند و سطح علمی هر طلبه برای دیگران مشخص بود. مدرک شفاهی بود؛ یعنی طلبه ها می گفتند فلانی باسواد است و فلانی باسواد نیست. ولی الان آیا می توانیم این گونه عمل کنیم؟ الان هزاران طلبه داریم. اگر مدرک در کار نباشد، همه ادعای باسواد بودن می کنند. بنابراین رشد جمعیت طلاب موجب تغییر در سبک آموزش و شیوه ی امتحان گرفتن و مدرک دادن می شود. بنابراین تغییر در سبک زندگی یک امر ضروری و قطعی است.

 

چه آسیب هایی سبک زندگی طلبگی را تهدید می کند؟ و مهمترین آسیب از نگاه شما چیست؟

به نظر من بزرگترین خطر و آسیب برای حوزه، از بین رفتن هویت گروهی است. یعنی حوزه نتواند هویت گروهی اش را تعریف کند. و در نتیجه هر کسی که وارد حوزه شد نتواند هویت جمعی را برای خود تعریف کند. اگر حوزه پاره پاره شود و هویت خود را از دست بدهد به مرور زمان از بین می رود. ما در طول تاریخ یک هویتی داشتیم و آن این بود که همه می گفتند که ما حوزه آمده ایم تا تبلیغ دین بکنیم. این هدف خود مثل نخ تسبیحی بود که همه را دور خود جمع می کرد و تغییراتی که در سبک زندگی به وجود می آمد، حوزه می ماند و از بین نمی رفت.

 الان برخی طلبه ها می گویند حوزه می روم تا قاضی شوم و برخی دیگر می گویند از طریق حوزه راحت تر می شود استاد دانشگاه شد و ... . اینجا یک تشتّی است و حلقه ی واحدی نیست تا این ها را دور هم جمع کند. اگر این مساله حل نشود، ممکن از حوزه از هم پاشیده شود.

 

به نظر شما چگونه می شود این مشکل را حل کرد؟

اینجا باید حوزه برای خود یک رسالتی تعریف کند و هویت خود را بازیابی کند. هویت ملازم با تمایز است. من که طلبه شدم، تمایزم از یک فرد دانشجو چیست؟ اگر طلبه قاضی شد تمایزش با قاضی دیگری که طلبه نیست، چیست؟ اگر این تمایزات مشخص شد و طلبه ها به آن تمایز، خود آگاهی داشتند در این صورت این افراد طلبه هستند.

راهکارش هم این است که اگر ما توانستیم تئوری ای تولید کنیم که به تغییرات توجه داشته باشد، یعنی بدانیم که تغییرات محیطی موجب تغییرات در سبک زندگی طلبگی خواهد شد و در کنار این تغییرات به تمایز هویتی خود توجه داشته باشیم، یعنی بدانیم با وجود تغییرات، تمایز ما از دیگر گروهها چیست؟ مهم حفظ آن تمایز است.

اگر بخواهیم این تغییرات به سبک زندگی طلبگی آسیب نزند باید به وجه تمایز خودمان از دیگران توجه داشته باشیم؛ به عبارت دیگر، وجهی که یک طلبه را در قرابت با رسو الله (ص) از دیگران متمایز می کند. باید با وجود تغییر سبک زندگی طلبگی، این تمایز حفظ شود و طلبه نسبت به این تمایز خود آگاهی داشته باشد و گرنه اصل تغییر گریزناپذیر است. مثلاً در دوره ی ما طلبه ها پیراهن سفید و بلند می پوشیدند ولی الان بعضی از طلبه ها این گونه لباس نمی پوشند ولی باز هم آن تمایز هست. یعنی باز هم لباس این طلبه با لباس یک دانشجو متفاوت است و اگر کسی این فرد را ببیند می گوید این طلبه است و همین کافی است. آن موقع ما هویت خود را از دست می دهیم که این تمایز از بین برود. وقتی ما به این تمایز خود آگاهی داریم و خود را متمایز از دیگران در هدف می دانیم، سبک زندگی متمایزی خواهیم داشت و لذا یک سری نمادها مانند ریش گذاشتن و ... را حفظ خواهیم کرد.

 

چه عواملی در ساختن سبک زندگی طلبگی مؤثر هستند؟

یکی بحث آموزش است. طلبه درس حوزوی می خواند، خود این دروس حوزوی در سبک زندگی طلبگی تأثیر می گذارد. همانطور که کسی که فیزیک یا زبان انگلیسی می خواند دارای سبک زندگی خاصی می شود، کسی هم که درس حوزوی می خواند دارای یک سبک زندگی خاصی خواهد بود.

یکی دیگر از مؤلفه ها، نوع ارتزاق طلبه است. طلبه ای که مشغول دورس حوزوی است، فرصت ندارد تا شغل دیگری داشته باشد، بنابراین تنها درآمد وی از راه شهریه و تبلیغ است. خود همین شیوه ی ارتزاق در ایجاد یک سبک زندگی متفاوت، مؤثر است.

جایگاهی هم که دیگران برای یک طلبه قائل هستند نیز در شیوه ی زندگی طلبگی مؤثر است. بنابراین خود نگاه و انتظارات دیگران نیز موجب می شود تا طلبه الگوهای رفتاری متفاوتی برای زندگی خود انتخاب کند.

سبک زندگی طلبگی یک سبک زنگی زیبایی هم هست، چون هویت طلبگی با درسی که می خواند عجین می شود و چون معتقد است که این دروس یک صبغه ی الاهی دارد، زندگی برای وی لذت بخش می شود. برای خیلی از افراد که شغل شان فقط برای کسب درآمد است، این شغل نمی تواندلذت بخش باشد. اما اگر شغل، مطلوب فرد باشد برای وی لذت بخش نیز خواهد بود.

زحمت اصلی این مصاحبه را دوست عزیز سعید مقدم کشیده است و در شماره سیزده مجله حاشیه چاپ شده است.

حوزه علمیه جامعه توده وار

ارتباط «استاد و شاگردی» از ساختارهای تاثیرگذار در حوزه علمیه بوده است که فرهنگ، آداب، رسوم و پروتکل های غیر رسمی حوزویان از طریق آن از نسلی به نسلی دیگر منتقل می شد طلبه در ارتباط با استاد، آداب و رسوم حوزوی را یاد می گرفت و تمرین می کرد. اثرگذاری استاد در نحوه حرف زدن، راه رفتن، لباس پوشیدن و عمامه بستن به شاگرد سرایت می کرد. استاد تک تک شاگردان را می شناخت و در جریان زندگی خانوادگی، فعالیت های علمی و کارهای تبلیغی شاگرد قرار داشت. شاگرد برای مشورت درباره انتخاب درس، تبلیغ و حتی نامگذاری فرزندش با استاد مشورت می کرد از همه مهمتر در مسائل اجتماعی_سیاسی استاد تکیه گاه شاگرد بود از منظر سیاسی طلبه مستقیم با نخبگان غیرحوزوی و مسایل سیاسی ارتباط برقرار نمی کرد بلکه این ارتباط از طریق استاد انجام می شد که خود استاد هم بر اساس سلسله مراتب متکی به نهاد مرجعیت بود و زمانی که مرجعیت بر اساس مصالح حوزه تصمیمی می گرفت همه رده ها در همان چارچوب رفتار می کردند و ممکن بود کسانی راه دیگر بروند که یا منزوی می شدند یا به خارج از قم مهاجرت می کردند.

 

ساختار استادی و شاگردی در سه مرحله تضعیف شد. با وقوع انقلاب سال 57، انقلابی در ساختار استاد و شاگردی شکل گرفت، اکثر طلبه ها انقلابی شدند و بسیاری از اساتید نه آنکه ضد انقلاب اما محافظه کار شدند انقلاب اولین شکاف فکری را بین استاد و شاگرد ایجاد کرد. شاگرد در درس استاد شرکت می کرد اما اختلاف فکری ایجاد شده مشروعیت رفتارهای اجتماعی-سیاسی استاد را تضیعف کرد این شکاف بگونه ای بود که حتی مابین طلبه های انقلابی و جامعه مدرسین که آنها هم انقلابی بودند جدالهایی درگرفت. در سالهای بعد تغییر ساختار مدیریت سنتی حوزه و افزایش پذیرش طلبه تاثیر دوم را به ساختار استاد و شاگردی وارد کرد تعداد طلبه ها زیاد شد و استاد فرصت کافی برای رسیدگی به شاگردان را نداشت استاد نه نام طلبه ها را می دانست و نه خبری از فعالیت های آنان داشت و نه می دانست طلبه ها چگونه زندگی می کنند برخی اساتید هم جذب ساختارهای قدرت شده، بیشتر وقتشان را صرف امورات دیگر می کردند. اتصال طلبه ها به شبکه های اجتماعی منجر به شکاف نسلی بین شاگرد و استاد شد شاگردان تصور کردند نیازهای جامعه با درسهایی که اساتید ارائه می دهند هم جهت نیست مهم نیست که این تصور درست بود یا نه، مهم تاثیر آن در رفتارهای طلبه ها است.

 

ساختار استادی و شاگردی تضعیف شد استاد دیگر تکیه گاه طلبه نبود شاگردی از شاگردان علامه طباطبایی می گفت وضعیت زندگی سختی داشتیم اما وقتی در درس علامه حاضر می شدیم و زندگی او را هم می دیدیم آرامشی دست می داد که حاضر بودیم همه سختی ها را تحمل کنیم اما آن آرامش را از دست ندهیم اما این وضعیت متحول شده بود طلبه فقط در کلاس استاد را می دید و حتی نمی دانست خانه استاد کجاست شاید همینقدری می دانست که استاد در محله طلبه زندگی نمی کند. تضیف ساختار استاد و شاگردی امنیت روانی را از شاگرد گرفت و نخ تسبیح پاره شد و طلبه ها در وضعیت ذره ای شدن قرار گرفتند هرکسی برای امنیت خود به ریسمانی چنگ میزند، ساختار جدیدی هم شکل نگرفته است تا آرامشی روانی و هویتی برای طلبه ها ایجاد کند.

 

در ساختار استاد-شاگردی نخبگان غیرحوزوی از طریق مرجعیت و بعداَ از طریق استاد با طلبه ها ارتباط می گرفتند و به عبارت دیگر ساختارها و نخبگان غیرحوزوی نمی توانستند مستقیما طلبه ها را تحت تاثیر قرار دهند اما در وضعیت جدید و در خلا ساختار استاد-شاگردی و تضعیف نهاد مرجعیت، نخبگان غیر حوزوی با استفاده از سنبل های دینی و شعارهای جذاب مستقیما با طلبه ها ارتباط برقرار کردند مهمترین نتیجه این ارتباط این بود که اندیشه های طلبه ها تحت تاثیر عوامل بیرون از حوزه تعریف می شود، مدلهای مداح-طلبه، پاسدار-طلبه، روشنفکر-طلبه، هنرمند-طلبه، ورزشکار-طلبه و...را باید از نتایج تضیعف این ساختار دانست.

نظام باید استقلال حوزه علمیه را به رسمیت بشناسد

گفتگو با آیت الله گرامی

دو سال پیش، بهمن‌ماه، خدمت شما رسیدیم و حول جریان‌های سیاسی حوزه قبل از انقلاب با شما صحبت کردیم وحضرتعالی آن وضعیت را به‌صورت مفصّل تشریح کردید. یکی از نکات مهمی که اشاره فرمودید این بود که «جریان اصلی حوزه، جریان انقلابی نبود؛ بلکه امام و تعدادی از شاگردان او بودند که نگرش های انقلابی داشتند» و بعد حضرتعالی مبانی فقهی تک‌تک آقایان را بررسی کردید. حالا نشانه هایی دیده می‌شود که حوزه علمیه در حال بازگشت به حوزه پیش از انقلاب و وضعیت غیر انقلابی است. نگاه شما در این باره چیست؟

 

این‌که برگشت پیدا شده است، یعنی از انقلاب فاصله گرفتیم؛ اکنون ما باید این را تأیید کنیم؟ (با لبخند) خیر؛ بحث این است که آیا نشانه‌هایی از این‌که این اتفاق در حال رخ‌دادن باشد وجود دارد؟

 

همیشه به خاطر آزادی و اختیاری که در انسان‌ها وجود دارد، در هر جریان، کشور و مکتبی عده‌ای موافق و عده‌ای مخالف هستند. این مسأله لازمه‌ی قوه‌ی اختیار در انسان است و این‌که تجهیزات و نظم و انضباط  کدام گروه بهتر است نیز به همین مسأله برمی‌گردد. گاهی نظم و انضباط در مخالفین بهتر است و آن‌ها پیروز می‌شوند؛ گاهی نیز نظم و انضباط در موافقین بهتر است و آن‌ها پیروز خواهند شد. گاهی هم نظم و انضباط نیست؛ یک ناراحتی عمومی به‌وجود می‌آید که یک‌باره منجر به شورش می‌شود. حزب چپ‌ها نام انقلاب ما را «شورش کور» گذاشته بودند. اما آن‌ها اشتباه می‌کردند؛ زیرا این انقلاب از هر جهت بر اساس یک ایده‌ی مذهبی بود؛ مثلاً ایده‌ی مذهبی به خاطر این‌که مسائل فردی از قبیل حجاب و فساد و… بسیار شایع بود یا از جهات اصلی که عبارت بود از حکومت ظالم؛ هرچه که بود، یک ایده‌ی مذهبی بود. من فراموش نمی‌کنم که برخی می‌گفتند شاه برود چه کسی بیاید؟ سپس امام در یک سخنرانی فرمودند که اگر شاه برود و عبیدالله بن زیاد هم بیاید بهتر است. وقتی در فرانسه انقلاب شد، ابتدا در یک فاصله‌ی کمی، مخالفین انقلاب حکومت را گرفتند و منجر به یک ناراحتی عمومی شد و مردم قیام مجدد کردند و همه‌ی آن‌ها را گرفتند و از بین بردند؛ پس از آن انقلابیون واقعی بر سرکار آمدند.

 

ما خاطرمان هست که اوایل بعد از انقلاب که پیروان حزب توده در بسیاری از کارها بودند، گاهی ما به حکومت انتقاد داشتیم و آن‌ها از حکومت دفاع می‌کردند. این بسیار عجیب بود؛ آن‌ها رسوخ کرده بودند. سپس به محض این‌که کیانوری را دستگیر کردند، خیلی از توده‌ای‌ها – که برخی از آن‌ها را من نیز می‌شناختم – از ایران فرار کردند. ولی یک مسأله‌ای در ایران هست و آن این‌که ایران پشتوانه‌ی مذهبی دارد و تجلی این پشتوانه‌ی مذهبی هم در تقدّس لباس روحانیت است. اصل انقلاب به‌وسیله‌ی مرجعیت بود. احترامِ مرجعیت نیز به احترام به لباس روحانیت است. ان‌شاءالله این احترام از بین نرود که بسیار خطرناک است. اگر این اعتقاد از بین برود، اعتقاد اصلی مذهبی مردم لطمه می‌خورد و اگر این اتفاق بیفتد، انقلاب هم از بین خواهد رفت. باید استقلال روحانیت حفظ بشود. اساساً در هر حکومتی اگر بنا بر پایداری باشد، باید یک فردی در رأس حکومت باشد که مردم برای او به یک حالت قداست معتقد باشند. این مسأله در تمام حکومت‌ها وجود دارد؛ مثلاً در ژاپن، امپراطور یک حالت قداستی دارد که مستقیماً در کارها مداخله نمی‌کند. همچنین در لندن، ملکه در فضای اروپایی انگلستان قداست دارد و در کارها مداخله نمی‌کند. در خیلی از موارد این‌طور است.

 

در سال‌های بعد از انقلاب و جریان بازنگری قانون اساسی که قید مرجعیت حذف شد، باز هم یک روحانی در رأس بوده و هست. اگر این حالت قداست حفظ بشود، برای انقلاب و دین و استقلال مملکت بسیار مفید خواهد بود. لذا ما شدیداً با هر چیزی که به قداست لباس لطمه وارد کند مخالف هستیم. اگر گاهی صحبتی نمی‌کنیم بنا بر مسائلی است؛ اما در واقع مخالف هستیم. ما عقیده‌مان در جریاناتی که راجع به بعضی از بیوت پیشامد کرد این نبود که این‌چنین هجمه وارد بشود. این هجمه به ضرر استقلال و مملکت است. قاعده‌ی آن این‌چنین بود که به هر صورتی که امکان دارد با آن‌ها تماس بگیرند و ملاقات‌های عاطفی با طرف مقابل انجام بدهند و از طریق عواطف او را جلب کنند. حدود ۲۰ سال پیش ما در یک ملاقاتی که در مشهد با آقای طبسی داشتیم، به ایشان گفتیم: آقای طبسی؛ شما سعی کنید با مخالفین به روش عاطفی کنار بیایید. آقای سید حسن قمی در هرحال یک روحانی مبارز و فعال بود. عاشورایی که مرحوم امام(ره) در قم سخنرانی عجیبی کردند، ایشان هم بسیار در مشهد فعالیت کردند.

 

۱۵ خرداد؟

 

بله؛ همان روز عاشورا. مرحوم آقای قمی در مشهد و مرحوم آقای محلاتی هم در شیراز سخنرانی داشتند. در نهایت در صحبت‌هایی که ما با آقای طبسی داشتیم، ایشان گفت من با هرکسی که بتوانم کنار بیایم با آقای مرعشی نمی‌توانم سازگار باشم؛ آقای اخوان مرعشی.

 

اساساً در هر حکومتی اگر بنا بر پایداری باشد، باید یک فردی در رأس حکومت باشد که مردم برای او به یک حالت قداست معتقد باشند؛ مثلاً در  لندن، ملکه در فضای اروپایی انگلستان قداست دارد و در کارها مداخله نمی‌کند.

اگر عواطف مردم نسبت به لباس روحانیت حالت منفی پیدا کند، استقلال مملکت و انقلاب و… از بین خواهد رفت. اکنون اگرچه راهپیمایی‌ها، نمازجمعه‌ها و مانند این‌ها – که بسیار هم برای شکوه مملکت خوب و لازم است – برقرار است، اما در مقابل خبرهایی می‌رسد مبنی بر این‌که قداست مقداری شکسته شده است. گاهی در جایی می‌بینید درگیری بین یک روحانی و یک انسان معمولی پیش می‌آید؛ اما کسی نمی‌آید از این روحانی دفاع کند. مدت‌ها پیش، در یک نانوایی در قم همین قضیه پیش آمد. در تهران نیز مکرر به ما نقل می‌کنند هنگامی که ما با لباس می‌رویم، هیچ‌کس برای احترام یا سلام جلو نمی‌آید. در مقدس‌ترین خیابان تهران یعنی خیابان ایران، نزدیک سرچشمه، جایی که امام در بدو ورود آن‌جا آمدند و نیز ابو‌الزوجه‌ی امام – که از روحانیون معتبر تهران بودند – در آنجا ساکن بود، قدیم‌ها شاید از صد نفر، هشتاد نفر به یک روحانی ملبّس سلام می‌کردند؛ اما اکنون به‌هیچ‌وجه این‌طور نیست.

 

از این مسأله بدتر این است که طبق گزارشات بعضی از مقامات اطلاعاتی، در برخی از شهرستان‌ها کلیساهای خانگی درست شده و این موضوع بسیار مایه‌ی تأسف است. و باز هم تأسف‌بارتر این‌که برخی اوقات به تخریب روحانیت روی می‌آورند. قضیه‌ای هم راجع به دوسه نفر دوسال پیش در قم پیش آمد که در روزنامه‌ها هم آمد؛ این کار بسیار بد است؛ زیرا مردم عادی می‌گویند اگر بنا باشد روحانیون این‌طور باشند، پس ما هم می‌توانیم همین‌طور باشیم. این اخلاق جامعه را فاسد و قداست لباس را از بین می‌برد که بسیار مایه‌ی تأسف است. حدس من این است که هنوز در دستگاه‌های حکومتی کسانی مشغول به فعالیت هستند که با اصل روحانیت و آخوند مخالف هستند و هنگامی که به آنان اعتراض می‌کنند، معذرت‌خواهی می‌کنند و می‌گویند اتفاق افتاده است؛ اما مجدداً آن کار را انجام می‌دهند! باید بسیار مراقب بود؛ قطعاً کسانی هستند که با روحانیت به‌شدت مخالف هستند. اگر یک روحانی لغزشی هم داشته باشد، آن‌ها نباید این کارها را بکنند. اگر قداست لباس از بین برود، مرجعیت، استقلال مملکت و صلاحیت حکومت در نظر مردم، آرامش قلبی مردم و… همگی لطمه می‌خورند و در نتیجه اگر دشمن مشاهده کند که خانه از پایبست مشکل دارد، آمادگی پیدا می‌کند برای مابقی هجمه‌هایی که در نظر دارد. ما از دشمن ترسی نداریم؛ از روش خودمان ترس داریم؛ باید بسیار مراقب بود.

 

اما درباره‌ی سؤالی که شما مطرح کردید؛ در داخل حوزه مجمعی وجود دارد که شبیه به بقیه مجامع است؛ چون اراده و اختیار و آزادی در فهم (ولو آزادی در گفتار هم نباشد؛ ولی آزادی در فهم وجود دارد و لازمه‌ی انتخاب و اختیار است) این است که بعضی موافق و بعضی مخالف می‌شوند؛ اما این‌که کدام یک بر دیگری غلبه می‌کند، به چگونگی برخورد ما از بعد عاطفی بستگی دارد؛ چون مردم از روحانیت توقع عواطف دارند. آقای نجفی مرعشی (خداوند رحمت کند)، می‌گفتند بعد از انقلاب هر کار عاطفی‌ای که بود به‌دست کلاهی‌ها سپردند – مثل کمیته امداد – و کارهایی که مربوط به اذیت مردم می‌شد به‌دست آخوندها سپردند؛ مانند مصادره اموال، اعدام و مانند این‌ها. این مسائل لباس را در نظر مردم بسیار خدشه‌دار می‌کند. حداقل باید کمیته امداد را هم به‌دست روحانیون می‌سپردند.

 

اگر عواطف مردم نسبت به لباس روحانیت حالت منفی پیدا کند، استقلال مملکت و انقلاب و… از بین خواهد رفت. قدیم‌ها شاید از صد نفر، هشتاد نفر به یک روحانی ملبّس سلام می‌کردند؛ اما اکنون به‌هیچ‌وجه این‌طور نیست.

امیدوار هستیم که با برخورد عاطفی، همه این مشکلات حل شود. مثلاً راجع به هجمه‌ای که به منزل بعضی آقایان شد؛ نظر بنده این‌طور نبود. در شبی که به یکی از بیوت هجمه شده بود، من تماسی که با این آقایان داشتم (البته من تماسم کم هست؛ اما قطع نکردم) آخر همان شب به‌عنوان اظهار همدردی تلفن کردم. همچنین منزل آقای منتظری؛ چون دو شب پیش از آن بنده در خواب دیده بودم؛ به ایشان حضوری گفتم و قدری راجع به سخنرانیشان دعوا کردم؛ اما بااین‌حال در طول مدتی که ایشان محصور بود، من رابطه‌ی تلفنی را قطع نکردم. شاید می‌دانید که راجع به رفع حصر ایشان هم تلاش‌هایی کردم. آقای روحانی اشتباه می‌کنند که فکر می‌کنند ایشان حل کرده‌اند؛ این قضیه مفصل است؛ همین‌طور درمورد آقای حاج‌آقامحمد شیرازی، آقای حاج‌سیدصادق روحانی و حتی  آقای شریعتمدار. من به وزیر اطلاعاتی که مربوط به آن موقع است – که در سفر حج در اتاق ما بود – گفتم بهتر بود اعلام می‌کردید آقای شریعتمدار پیر شده است و عده‌ای از ملاقات ایشان سوءاستفاده می‌کنند؛ لذا ملاقات با ایشان ممنوع است. نباید این‌طور می‌شد که بیایند در تلویزیون در آن اوضاع و استغفار و… برخی دیگر از وزرایی که برای آن زمان بودند نیز در مکه در اتاق با ما بودند. یکی از ایشان گفت: «بله ما هرچه کردیم اشتباه کردیم»! دقیقاً جمله‌ی ایشان است؛ اما ایشان گفت که «من هرکاری که کردم به دستور مستقیم امام انجام دادم»؛ این نیز جمله‌ی ایشان است و من از درستی آن آگاهی ندارم. من عقیده‌ام در این برخوردها این نبوده است؛ اما عقیده‌ی یک نفر نفوذی ندارد!

 

من از فرمایشات حضرتعالی چند نکته برداشت کردم؛ اول این‌که علما در طول تاریخ تشیّع، همیشه مقداری مصلحت را در نظر داشتند؛ به این معنا که حتی اگر به‌لحاظ نظری هم به چیزی معتقد بودند،  مصلحت بیرونی خیلی برایشان مهم بوده است

 

درست است.

 

و حضرتعالی می‌فرمایید که  آن برخوردهایی که نظام با بیوت  برخی از مراجع انجام داد، درمجموع برخی از علما را دلسرد کرده است.

 

بله؛ شکی نیست. من به یکی از آقایان هم یک بار گفتم که اگر مخالف شما احترام لباس شما را نگه نمی‌دارد، شما خودتان سکوت و عقب‌نشینی کنید تا این لباس خدشه‌دار نشود. منظور از حفظ مصلحت که شما گفتید این است. در هرحال اولاً باید روحانیت به‌عنوان یک جامعه‌ی قدّیس باقی بماند و ثانیاً در حکومت باید شخصی باشد که قداستش محفوظ بماند. درغیراین‌صورت این‌دو لطمه می‌خورند و از بین می‌روند و این مسأله‌ی خیلی مهمی است. باید قداست هر دوی این‌ها محفوظ بماند. اگر روحانیت قداستش از بین برود، خدشه‌ای برای همه است. اگر هم قداستِ رأس حکومت لطمه بخورد، باز هم حکومت لطمه می‌خورد. باید بسیار مراقب همه‌جهات باشیم.

 

من عقیده‌ام این است که مدیریت حوزه فقط باید به دست مراجع باشد؛ مرحوم امام هم عقیده‌شان این بود. اگر استقلال روحانیت در داخل حوزه از بین برود، تدریجاً استقلال و احترام روحانیت در جامعه و آن نفوذ حوزه بر جامعه هم از بین می‌رود.

علی‌ای‌حال باید کاری کنیم که اعتقاد مردم لطمه نخورد. قبل از انقلاب ما بعضی چیزها را وقتی می‌دیدیم محکوم می‌کردیم. اما بعد از انقلاب اگر مردم مشابه آن‌ها را ببینند، به اعتقادشان و به قداست حکومت و  روحانیت لطمه می‌خورد.

 

 البته به‌نظر می‌رسد بخشی از این مسائل مربوط به نظام نباشد؛ مثلاً ارتباطات در آن زمان فوق‌العاده کم بود؛ اما اکنون با وجود ماهواره، شبکه‌های اجتماعی و هزاران راه دیگر، مردم می‌توانند با اندیشه‌های دیگر ارتباط بگیرند و همان فضاها نگرش‌های مردم را نسبت به روحانیت متفاوت کند؟

 

یقیناً این‌ها هست و مؤثر هم هست؛ اما اگر سوژه (بهانه) نباشد و مردم سوژه را نبینند، صحبت آن‌ها خیلی اثر نمی‌کند؛ یعنی اگر برخورد حکومت با مردم و همچنین برخورد مردم و حکومت با روحانیت به‌صورت عاطفی باشد، سوژه‌ای به‌دست دشمن نمی‌افتد؛ لذا کار دشمن نه‌تنها چندان اثری ندارد، بلکه اثر آن علیه خود آن‌هاست. این مسأله‌ی بزرگی است. ما همیشه باید قداست مکتبمان محفوظ بماند و وحدتی که درباره‌ی  همه‌ی فرق اسلامی می‌گوییم، باید حول محور ولایت باشد؛ «واعتصموا بحَبلِ الله جمیعا…»؛ حبل‌الله همان حبل ولایت است؛ نه عنوان اعتباری دورهم‌بودن جامعه. این باید تقویت بشود تا از جبهه‌ی مخالف آرام‌آرام به حبل ولایت جذب بشوند. اگر یک نفرشان هم جذب بشود، روی صد نفر دیگر اثر می‌گذارد و در طول زمان، وحدت حاصل می‌شود.

 

علما گاهی اوقات برای حفظ مصالح جامعه وارد سیاست نمی‌شدند؛ نه از باب این‌که بگویند دین از سیاست جداست؛ بلکه از این باب که می‌دیدند اگر وارد شوند یک اختلافات جدیدی پیش می‌آید و آن نظام لطمه‌ی بیش‌تری می‌خورد.

یک مداحی در تهران اسلحه درآورد علیه طرف مقابل؛ تا مدت‌ها زبانزد بود؛ حتی به مطبوعات هم کشید. در حالی که مداح هرگز موقعیت یک منبری واعظ را هم ندارد؛ چه رسد به‌ روحانیت بامعنویت و تا چه رسد به مسأله‌ی مرجعیت. اما این مقدار اثر گذاشته بود. خیلی باید بکوشیم این عواطف و این احترامات محفوظ بماند. اگر این‌طور نباشد به ضرر خودمان عمل کردیم و ریشه‌ی خودمان را از بین بردیم.

 

 بنظرتان آیا در بین علمای حوزه کسانی هستند که طرفدار جدایی دین از سیاست باشند؟

دو مطلب را باید نظر داشته باشید؛ یکی این‌که آیا سیاست و دین علی(ع) مطرح است یا هر چیزی به‌نام سیاست و به‌نام دین؟  آن‌چه می‌گوییم از هم جدا نیستند سیاست و دین علی(ع) است؛ اگر ما هم از پیروان علی(ع) باشیم، همین‌طور است. اگر اشکالی در عمل ماست، به دین لطمه می‌خورد. این یک نکته است که باید حتماً توجه داشته باشیم؛ یعنی دین از سیاست به این معنا جدا نیست.

 

نکته‌ی دیگر این‌که علما گاهی اوقات برای حفظ مصالح جامعه وارد سیاست نمی‌شدند؛ نه از باب این‌که بگویند دین از سیاست جداست؛ بلکه از این باب که می‌دیدند اگر وارد شوند یک اختلافات جدیدی پیش می‌آید و آن نظام لطمه‌ی بیش‌تری می‌خورد. مثل مرحوم آقای خوانساری که در دیانت و سیاست ایشان شکی نیست؛ این‌که بعضی فکر می‌کنند ایشان کناره‌ گرفته بوده است این‌طور نیست؛ ایشان نظر و نظارت داشت؛ اما مخالف با بعضی از چیزها بود؛ اما می‌گفت اگر بگویم اختلاف‌های جدیدی ایجاد می‌شود. حتی به بعضی از مریدهایش گفته بود که نه مخالفت کنید و نه تأیید کنید؛ نه در کارها وارد شوید و نه با کارها مخالفت کنید. ایشان یک مسائلی را متوجه می‌شد. والا ایشان ابتدا در میدان آمد و مبارزه و راهپیمایی هم کرد.

 

در جریان لوایح ایالتی و ولایتی

بله من خوب خاطرم هست؛ شبی خدمت مرحوم امام بودیم؛ امام فرمود که کسی که شبیه به معصوم است به او حمله کردند و  حتی مردم فرار کردند؛ ولی آقای خوانساری فرار نکرد؛ تنهایی به‌طرف مسجد می‌آمد؛ پاسبان‌ها هم جلوی ایشان باتوم به زمین می‌زدند طوری که به ایشان نخورد ولی بتوانند جلویش را بگیرند. ایشان همین‌طور تنهای تنها آمد. گفتند مثل حضرت مسلم که اطرافیانش رفتند. بعد به ایشان گفتند که ببینید کسی با شما نیست؛ سپس ایشان از آن‌جا برگشت. ایشان مبارز بود؛ ولی مسائلی را دید که به‌نظرش صلاح نبود مطرح کند. شرایط آن‌طور بود که متوجه شد اگر مطرح کنیم به نتیجه نمی‌رسد و اختلاف جدید ایجاد می‌شود.

 

در طول تاریخ این‌طور بوده است که عده‌ای از علما سعی می‌کردند طرف مقابل را از طریق رعایت حشمت روحانیت به موافقت دعوت کنند؛ مثل روش حاج‌ملاعلی کنی در مقابل ناصرالدین شاه. حشمت ملاعلی کنی به حدی قوی بوده است که معروف است ناصرالدین شاه از تهران برای شکار و تفریح خارج شده بود؛ دو ساعتی که گذشت دیدند که حواسش به‌جای دیگری است و ناراحت است. گفتند: اعلی حضرت چه شده که ناراحت هستید؟ گفت: اگر اکنون که ما بیرون هستیم ملاعلی کنی دستور بدهد که دروازه‌ی تهران را ببندند ما چه‌کار کنیم؟! این‌طور از ملاعلی کنی وحشت می‌کردند. شنیده‌ام که در نجف کسی رفته و زندگی شیخ علی انصاری را دیده بوده است؛ سپس به شیخ گفته است که اگر شما مرد هستید، پس ملا علی کنی با آن تشریفات در تهران چه می‌گوید؟ شیخ  فریاد زده بود و گفته بود: غیبت نکنید؛ حاج‌ملاعلی باید در مقابل ناصرالدین شاه آن زندگی و تشریفات برخورد و حجاب (منظور حاجبین درگاه است)  و… را داشته باشد. خلاصه کلام این‌که یک مصالح این‌چنینی را در نظر می‌گرفتند و کسانی مثل آقای خوانسای هم همین‌طور؛ وگرنه این‌طور نبوده است که سیاست را متوجه نشوند یا از سیاست کناره‌ گرفته باشند.

 

آقای شریعتمداری در سیاست معروف بوده است؛ آقای گلپایگانی به این‌که خبر از سیاست ندارد معروف بوده است؛ اما برد با چه کسی بوده است؟ حتی  از نظر دنیایی؟ آقای گلپایگانی سیاست برخورد با حکومت و این‌که چه کاری انجام دهد را بهتر می‌دانست. آقای شریعتمداری حداقل اشکالش این بود که نتوانست با حکومت کنار بیاید یا این‌که نمی‌دانست چه کاری باید انجام دهد. ولی آقای گلپایگانی، در عین این‌که انتقادهایش را هم می‌گفت – همان‌طور که در قضیه‌ی اصلاح و ترجیح، من به خوبی یادم هست که ایشان حین درس انتقاد می‌کرد و حرف‌هایش را می‌زد – اما در عین حال طوری رفتار نکرد که مسأله‌ای را پیش بیاورد یا هتک حرمتی نسبت به ایشان ایجاد بشود. خلاصه کلام این‌که دین از سیاست جدا نیست؛ اما در صورتی که سیاستمان، سیاست علی(ع) و دینمان هم دین علی(ع) باشد.

 

از نظر حضرتعالی در  ارتباط میان حکومت و حوزه  چه الگویی باید حاکم باشد؟ چون بخشی از آقایان حوزوی از این ناراحت هستند که استقلال حوزه به مرور دچار تزلزل شده است؟

 

ما نمی‌خواهیم روی اعتقادمان سر و صدایی ایجاد شود؛ اما من عقیده‌ام این است که مدیریت حوزه فقط باید به دست مراجع باشد؛ مرحوم امام هم عقیده‌شان این بود.

 

به آقای گلپایگانی ظاهراً سپرده بودند؟

بله؛ حتی گاهی ایشان بعضی از مسائل مذهبی مربوط به خارج را به آقای گلپایگانی ارجاع می‌دادند؛ مثل قضیه‌ی سعودی که می‌خواست یک جایی را به‌عنوان قبر حضرت زهرا(س) معین کند. حضور امام آمدند؛ امام گفتند باید با آقای گلپایگانی صحبت کنید؛ آقای گلپایگانی هم شدیداً مخالفت کرد و آن قضیه منتفی شد. اما اکنون طوری شده است که اگر هم ملاقاتی با مراجع بکنند، بعد از این است که کارها و تصمیم‌گیری‌ها انجام شده است؛ سپس آقایان مراجع را هم در جریان می‌گذارند! البته شاید هم من اشتباه می‌کنم؛ ولی طوری که خبرها به ما رسیده است، اینطور است. آقایان خودشان بهتر از ما می‌دانند که اینطور هست یا خیر.

 

عده‌ای از علما سعی می‌کردند طرف مقابل را از طریق رعایت حشمت روحانیت به موافقت دعوت کنند؛ مثل روش حاج‌ملاعلی کنی در مقابل ناصرالدین شاه.

اگر استقلال روحانیت در داخل حوزه از بین برود، تدریجاً استقلال و احترام روحانیت در جامعه و آن نفوذ حوزه بر جامعه هم از بین می‌رود و بنده یقین دارم اگر احترام و قداست لباس در جامعه از بین برود، هم انقلاب و هم اصل مکتب و مذهب در جامعه لطمه می‌خورد. همه ما باید تلاش کنیم استقلال و احترام مرجعیت و حوزه و لباس محفوظ بماند.

 

در جامعه هم باید همین‌طور باشد؛ هر کاری که به سبک‌شدن لباس منجر شود صلاح نیست. یک وقتی صحبت بود پوشیدن لباس شهرت ممنوع است و لباس شهرت هم به این‌که روحانی لباس ارتشی بپوشد معنا می‌شد. بعضی از آقایان هم می‌گفتند مگر می‌شود با عبا و قبا به جنگ رفت؟  این برداشت اشتباه بود؛ نمی‌گویند کسی با عبا و قبا به جنگ برود؛ ولی این‌که با عبا و قبا در خیابان و جلوی مردم رژه‌ بروند با تفنگ و… در نظر متدیّنین یک مقداری سبک بود. ما فکر می‌کنیم هرکس خودش به جامعه‌اش نگاه بکند و ببیند برخورد مردم اکنون با ۳۰ سال پیش چه تفاوتی دارد؛ خودش متوجه بشود که اشکال کار از کجاست. این چیزهایی هست که به‌نظر ما می‌رسد؛ شاید هم ما اشتباه می‌کنیم؛ اما هرکس خودش می‌تواند دقت کند و متوجه شود که اکنون احترام خودش و لباسش با ۳۰ سال پیش چه تفاوتی کرده است؟ اگر متوجه شد که این احترامات بیش‌تر شده است، پس الحمدلله هیچ اشتباهی نداشتیم؛ اما اگر متوجه شد که احترام تفاوت پیدا کرده و آن زمان بهتر بوده است، پس یک جای کار اشکال دارد و  باید به‌دنبال پیدا کردن اشتباه باشیم.

 

ممکن است خیلی راحت بتوانند پاسخ بدهند و بگویند دنیا تغییر پیدا کرده است و به حکومت هم مربوط نمی‌شود. ما اکنون نمی‌خواهیم از حکومت انتقاد بکنیم. ممکن است به‌نام حکومت کارهایی انجام شود؛ همان‌طور که گفتم مثل مواردی که اگر چیزی می‌دیدند علیه روحانیت در روزنامه آن را می‌نوشتند. یقیناً مقامات بالای حکومت به این مسائل راضی نیستند. اما نظارت باید طوری باشد که این مسائل پیش نیاید. من خاطرم هست یکی از فضلای حوزه به یک فساد اخلاقی متهم شد؛ این‌که راست باشد یا دروغ را خدا می‌داند؛ اما این مسأله در روزنامه نوشته شد که اتفاق خیلی بدی افتاد. از این قبیل مسائل زیاد است.

 

در واقع حکومت اگر مذهبی باشد، از روحانیت جدا نیست؛ روحانیت هم از حکومت مذهبی جدا نیست؛ اما نباید طوری باشد که بگویند روحانیت مستقل نیست و یکی از ادارات حکومتی است. اگر این‌طور برداشت شود که روحانیت از ادارات حکومتی است، به‌ضرر روحانیت و حکومت خواهد بود؛ اما اگر این‌گونه باشد که روحانیت در عین استقلال، تأییدکننده‌ی نظام مذهبی است، این مسأله به نفع خواهد بود.

 

*این گفتگو در سایت مباحثات منتشر شد.

منطقه زنجان و دغدغه علمای بلاد

علمای بلاد از دیر باز با سکونت در منطقه خود از عوامل اصلی دینداری مردم بوده اند در دهه های اخیر این امر کمرنگ شده است در این مطلب کوتاه با این نگرش نگاهی به علمای بلاد در زنجان شده است.

در زنجان مساجد و مدارس قدیمی وجود دارد که نشانگر وجود مستمر حوزه علمیه و تعلیم و تعلم علوم دینی در آن‌ها در زمانهای مختلف است. ویژگی اصلی مدارس قدیمی زنجان این است که همه آن‌ها به همراه یک مسجد احداث شده‌اند. در زنجان معمولا مدارس قدیمی به نام مسجد نیز خوانده می‌شدند; مثلا، مسجد چهل ستون، که مدرسه چهل ستون هم نامیده می‌شد. قدیم‌ترین مسجد و مدرسه از این نوع «مسجد میرزائی بالا» در داخل بازار واقع است که تاریخ احداث ساختمان آن به دوره‌های پیش از قاجاریه می‌رسد.


دومین مسجد و مدرسه، «مسجد سید» شهرت یافته است. در میان مساجد و مدارس قدیمی زنجان این یکی بزرگ‌ترین آنهاست. مسجد و مدرسه چهل ستون نیز یکی از مهم‌ترین و نیز قدیم‌ترین مدارس علمی زنجان محسوب می‌شود که در حدود سال ۱۲۶۰ ق توسط فقیه نامدار علامه آخوند ملا علی زنجانی قارپوزآبادی احداث شده است.


مدرسه ولی عصر عج الله تعالی فرجه واقع در جنب بازار بالا نیز یکی از مساجد و مدارس مهم زنجان است که اکنون نیازمند تعمیرات اساسی است. در آستانه انقلاب اسلامی، مدیریت و امامت آن با مرحوم حاج سید هاشم موسوی بود و در قضایای انقلاب بزرگ‌ترین مرکز انقلابی و دینی در زنجان محسوب می‌شد. هم اکنون حوزه علمیه زنجان زیر نظر مدیریت حوزه علمیه استان زنجان اداره می‌شود و برنامه‌های آن با حوزه علمیه قم هماهنگ است. مرکز حوزه علمیه زنجان، مدرسه امام صادق (ع) است. نظارت عالی بر حوزه با امام جمعه زنجان است.

 

ارتباط علمای زنجان با مردم
یکی از ویژگی‌های علمای زنجان ارتباط آن‌ها با مردم بوده است علمای حوزه هرکدام مسجدی در کنار مدرسه داشتند و نماز برپا می‌کردند و به مسائل و مشکلات دینی مردم پاسخگو بودند بصورت مختصر به چند کانون از ارتباط‌های علما با مردم اشاره می‌شود.

 

آیت الله شیخ عبدالرحیم واسعی
وی درس خود را با آخوند ملا سبزعلی کاوندی، حاج شیخ فیاض شریعت زنجانی و شیخ حسین دین محمدی فرا گرفته و به مقام اجتهاد نایل آمد و شخصاً به تدریس دروس سطح و بعد‌ها درس خارج پرداخت. وی علاوه بر تدریس به اقامه نماز جماعت در مسجد دمیرلو یا دَمِریّّه یا مسجد انقلاب اسلامی مشغول و در ماه‌های محرم و رمضان هر سال شخصاً به منبر می‌رفت. استخاره‌های ایشان زبان زد خاص و عام بود، به گونه‌ای هنگام پاسخ به درخواست استخاره مردم، انگار از دل مردم سخن می‌گفت. بنابراین اکثر مردم شهر و روستاهای اطراف اعتقاد عجیبی به استخاره ایشان داشتند. وی جزو افرادی بود که به رتق و فتق دعاوی عمومی البته بر اثر اعتماد و مراجعه طرفین دعوا می‌پرداخت و درب خانه او به روی عموم باز بود.

 

حجت الاسلام و المسلمین سید هاشم موسوی
سید هاشم موسوی زنجانی فرزند سید جواد موسوی بود. سید ابوالفضل و سید رضا زنجانی عموی او بودند، سید هاشم در مسجد ولیعصر اقامه نماز می‌کرد و با مردم ارتباط گسترده‌ای داشت مسجد ولیعصر اصلیترین پایگاه انقلاب اسلامی در زنجان بود و تجمعات و سخنرانی‌های آتشین در این مکان زمینه ساز حرکت‌های انقلابی مردم زنجان بود سید هاشم موسوی اندکی بعد از انقلاب درگذشت.

 

آیت الله محمد اسماعیل صائینی
محمد اسماعیل صائنی دروس خود را نزد اساتیدی چون: مجاهدی، نزد سلطانی و شیخ عبدالجواد اصفهانی، امام خمینی، محقق داماد فراگرفت. در درس خارج آیت‌الله بروجردی نیز شرکت کرد. فلسفه و عرفان را نزد علامه طباطبایی و برادر او سید حسن الهی تلمذ کرد. در سال ۱۳۴۴ به درخواست مردم زنجان و فتوای آیت‌الله میلانی در زنجان اقامت گزید. او در طول این مدت چند دوره کامل تفسیر، فقه، اصول، یک دوره نهج البلاغه و یک دوره توحید صدوق را تدریس نمود. آیت‌الله صائنی در ۱۵ تیر ۱۳۷۷ در شهر زنجان درگذشت. ارتباط او با مردم و خصوصا نخبگان برقرار بود.

 

آیت الله زین العابدین احمدی
برخی از اساتید وی عبارتند از: کافی الملک تبریزی، حاج شیخ صادق خوئی، مرعشی نجفی، سلطانی و شیخ محمد مجاهدی، آیت الله بروجردی، حاج سید صادق روحانی، سید کاظم شریعتمداری حاضر می‌شوند. وی سال‌ها امامت جماعت امام‌زاده سید ابراهیم را بعهده داشت و منشا خدماتی برای مردم بود از ایشان آثار متعددی نیز برجای مانده است.

 

آیت الله فاتحی 
حاج شیخ یحیی مدارس، حاج شیخ میکائیل فاتحی‌نژاد، شیخ مرتضی بنی فضل تبریزی، حاج شیخ مصطفی اعتمادی تبریزی و الله پایانی حضرت امام خمینی ره و آیت الله محقق داماد، آیت الله اراکی از اساتید ایشان بودند. اجازه اجتهاد به آیت الله فاتحی توسط مرحوم آیت الله حاج محمد علی اراکی داده شده است. ایشان در کنار قضاوت، تدریس در حوزه و امامت جماعت مسجد الهادی را بعهده داشت.

 

آیت الله شیخ محمد تقی خاتمی
شیخ اسحاق صائینی و شیخ جلال اصحابی، سید احمدرضوانی زنجانی و شیخ احمد شکوری و شیخ علی زنجانی، آیت الله خوئی، شهید مدنی سید محمدروحانی، سید محسن حکیم و میرزا باقر زنجانی از اساتید شیخ تقی خاتمی بودند. این استاد حوزه در طول سالیان دراز در حوزه علمیه زنجان مشغول تدریس علوم دینی بودند و شاگردان فراوانی را تربیت کردند از سوی دیگر ایشان امام جماعت مسجد چهل ستون زنجان را بعده داشتند و منشا خدمات به مردم بودند نمازهای ظهر و عصر، مغرب و عشا را خود اقامه می‌کرد و جمعه صبح مجلس روضه برگزار می‌کرد. هر روز ساعتی قبل از نماز در مسجد حاضر می‌شد تا پاسخگوی مراجعات مردم باشد.

 

علمای در قید حیات


آیت الله شیخ ابراهیم محمدی اصل
شیخ ابراهیم محمدی اصل در روستای محسن آباد از توابع زنجان بدنیا آمد دروس مقدماتی را از اساتید زنجان: میرزا عبدالرحیم واسعی، میرزا احمد فرجیان، سید عزالدین حسینی، میرزا یحیی مدرس و شیخ نصرت حسینی فراگرفت و برای ادامه تحصیل راهی قم شد و در درس اساتیدی چون: آیت الله بروجردی، مرعشی نجفی، سید صادق روحانی، مجاهدی، سلطانی و شیخ جعفر سبحانی فرا گرفت، ایشان پس از سال‌ها تحصیل در قم به زنجان بازگشت و تدریس را در حوزه علمیه شروع کرد و در طول سه دهه تدریس شاگردان بسیاری پرورش داده است و اکنون نیز در حوزه علمیه زنجان مشغول تدریس است. بسبب ارتباط نداشتن ایشان با حوزه علمیه، این عالم زنجانی حتی در بین حوزویان و طلاب جوان کمتر شناخته شده است. شیخ ابراهیم محمدی اصل سالهاست امام جماعت مسجد غریبیه زنجان است نماز ظهر و عصر و مغرب و عشا را اقامه می‌کند و پاسخگوی مراجعات مردمی است منزل ایشان نیز در نزدیکی مسجد قرار دارد و ایشان پاسخگوی مسائل مردم هستند.


آیت الله شیخ ابوالفضل سلیمی
شیخ ابوالفضل سلیمی در زنجان متولد شد دروس مقدمات حوزه را با میرزا اصغر فصاحتی، شیخ علی شریعتی، شیخ حسن معصومی، سید یعقوب موسوی و میرزا خلیل خواند سپس برای ادامه تحصیل به قم رفت. آیت الله بروجردی، امام خمینی ره، مرعشی نجفی، سید محمد داماد، میرزا علی مشکینی، میرزا حسن نوری همدانی، می‌حمد علی چرند آبی تبریزی، شیخ عبدالحسین قفقازی، شیخ اسدالله اصفهانی، شیخ عبدالحسین لنکرانی، و شیخ احمد کافی الملک از جمله اساتید ایشان در قم بودند وی پس از تحصیل در قم به زنجان بازگشت و سال‌ها مدرس دانشگاه‌های زنجان بود. وی هم اکنون در مسجد میرزایی واقع در بازار زنجان اقامه نماز می‌کند و جلسه تفسیر و نهج البلاغه برگزار می‌کند.

 

آیت الله سید حسین ناصری
سید حسین ناصری در زنجان متولد شد و برحسب علاقه وارد حوزه علمیه شد دروس مقدمات را با آیت الله شیخ اسماعیل صائینی گذراند، در دوره سطح در دروس آیت الله حسینعلی منتظری، مکارم شیرازی و سید عبدالکریم اردبیلی شرکت کرد، دروس خارج فقه و اصول را در درس امام خمینی ره، سید محمد داماد و شیخ مرتضی حائری حاضر شد، فلسفه را نیز با آیت الله منتظری و شهید مطهری خواند ایشان تقریرات اساتید خود را می‌نوشت. بر اساس گفته خود بحسب وظیفه وارد دستگاه قضا شد در سالهای اول انقلاب حاکم شرع زنجان، بیجار، تکاب و مهاباد بود و پس از آن در زنجان مشغول خدمت شد در کنار فعالیت در دستگاه قضایی در حوزه علمیه نیز تدریس فقه و اصول داشت. هم اکنون ساکن زنجان است البته بسبب مشغله‌های قضایی فعالیت‌های فرهنگی- تبلیغی کمتری داشته است.

 

اساتید حوزه علمیه
برخی از اساتید حوزه علمیه زنجان در کنار تدریس با مردم نیز مرتبط هستند شیخ حسن بیات مدیر حوزه علمیه از روحانیانی است که تلفن همراهش خاموشی ندارد و مدام مردم یا سوال شرعی دارند یا استخاره طلب می‌کنند شیخ حسن بیات علاوه بر فقه و اصول در زمینه تفسیر تحصیل کرده است و جلسات و سخنرانی‌های تفسیری دارد. خانه سید ابوطاهر علوی به روی مردم باز است و مراجعات زیادی هم دارد. شیخ اسدالله مطهری دیگر استاد حوزه است که خطیب توانمندی است و سخنرانی‌های ایشان با محتوا و مورد استقبال است. شیخ ابوالفضل مصطفوی، شیخ سلطانعلی اصحابی، شیخ احمد محمدی، شیخ بیت الله بیات و برخی دیگر از اساتید حوزه امام جماعت مسجدی هستند و ارتباط نسبی با مردم دارند. در سالیان اخیر تعدادی از طلاب جوان پس از چند سال تحصیل در قم به زنجان بازگشته‌اند اما آیا در زمینه ارتباطهای مردمی خواهند توانست جای اساتید فقید خود را بگیرند؟


بخش‌هایی از این مطلب در شماره دوم مجله تقریرات منتشر شد.


Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 652

Warning: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead in /home3/rezatara/public_html/libraries/joomla/filter/input.php on line 654